1- جوشش چشمه‌ها وجريان آب‌ها، با اراده‌ى الهى است. «وَ فَجَّرْنَا الْأَرْضَ عُيُوناً»
2- همين که اراده‌ى خداوند بر کارى تعلق گرفت، آسمان و زمين همکارى مى‌کنند. «فَالْتَقَى الْماءُ»
3- قهر الهى و هماهنگى عوامل طبيعى در آسمان و زمين براى عذاب، حساب و کتاب دارد. «أَمْرٍ قَدْ قُدِرَ»
4- اگر ما بنده‌ى خالص خدا شويم، خداوند همه چيز ما را تأمين مى‌کند. «عَبْدَنا- فَفَتَحْنا- فَجَّرْنَا- حملنا»
5- مسير کارهاى الهى از طريق ابزارهاى مادى و تلاش‌هاى انسانى است.
«حَمَلْناهُ عَلى ذاتِ أَلْواحٍ وَ دُسُرٍ» تخته و ميخ زياد است، ليکن اراده خداست که اين تخته‌ها و ميخ‌ها را وسيله نجات پيامبر خود و مؤمنان قرار مى‌دهد.
6- نه فقط ساخت کشتى نوح، بلکه مسير حرکت آن زير نظر خداوند بوده است.
(در جايى ديگر مى‌فرمايد: «اصْنَعِ الْفُلْکَ بِأَعْيُنِنا»* «1» و در اينجا مى‌فرمايد:
«تَجْرِي بِأَعْيُنِنا»)
7- انبيا نعمتى هستند که نبايد کفران شوند و اگر کفران شدند خداوند، کافران را کيفر مى‌دهد و به انبيا پاداش مى‌دهد. «جَزاءً لِمَنْ کانَ کُفِرَ»
8- همه‌ى کيفرها در قيامت واقع نمى‌شود. «جَزاءً لِمَنْ کانَ کُفِرَ»
9- کشتى نوح در طول تاريخ ماندنى است. «تَرَکْناها آيَةً» (چنانکه بدن فرعون در
«1». هود، 37.
جلد 9 - صفحه 353
طول تاريخ نشانه است. «فَالْيَوْمَ نُنَجِّيکَ بِبَدَنِکَ لِتَکُونَ لِمَنْ خَلْفَکَ آيَةً» «1»)
10- حفظ آثار باستانى که يادآور عوامل پيشرفت يا سقوط ملت‌هاست، لازم است. «تَرَکْناها آيَةً»
11- کارى که با اراده‌ى الهى و به دست اولياى خدا انجام گيرد، مبارک است.
(کشتى نوح در آن زمان مؤمنان را نجات داد، نسل تمام حيوانات را حفظ کرد و براى تاريخ درس و يادگار شد.) «تَرَکْناها آيَةً»
12- بايد به آيات الهى با دقت و بصيرت نگاه کرد. «تَرَکْناها آيَةً فَهَلْ مِنْ مُدَّکِرٍ»
13- براى هدايت شدن انسان، تنها عوامل خارجى کافى نيست، ظرفيت و روحيه‌ى پندپذيرى لازم است. «فَهَلْ مِنْ مُدَّکِرٍ»
14- عذاب اقوام گذشته، بايد مايه‌ى هشدار براى آيندگان باشد. «عَذابِي وَ نُذُرِ»
15- عذاب و قهر خدا، پس از هشدارهاى متعدّد است. «عَذابِي وَ نُذُرِ»