تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّکْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّکِرٍ «22» کَذَّبَتْ ثَمُودُ بِالنُّذُرِ «23» فَقالُوا أَ بَشَراً مِنَّا واحِداً نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذاً لَفِي ضَلالٍ وَ سُعُرٍ «24» أَ أُلْقِيَ الذِّکْرُ عَلَيْهِ مِنْ بَيْنِنا بَلْ هُوَ کَذَّابٌ أَشِرٌ «25» سَيَعْلَمُونَ غَداً مَنِ الْکَذَّابُ الْأَشِرُ «26»
إِنَّا مُرْسِلُوا النَّاقَةِ فِتْنَةً لَهُمْ فَارْتَقِبْهُمْ وَ اصْطَبِرْ «27» وَ نَبِّئْهُمْ أَنَّ الْماءَ قِسْمَةٌ بَيْنَهُمْ کُلُّ شِرْبٍ مُحْتَضَرٌ «28» فَنادَوْا صاحِبَهُمْ فَتَعاطى فَعَقَرَ «29» فَکَيْفَ کانَ عَذابِي وَ نُذُرِ (30) إِنَّا أَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً واحِدَةً فَکانُوا کَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ (31)
جلد 5 صفحه 103
ترجمه
و بتحقيق آسان نموديم قرآن را براى پند گرفتن پس آيا پند گيرنده‌ئى هست
تکذيب کردند قوم ثمود بيم‌دهندگان را
پس گفتند آيا انسانى را که از جنس ما و منفرد است پيروى کنيم همانا ما در اين وقت در گمراهى و عذابهاى گوناگونيم
آيا القاء شده بر او وحى آسمانى از ميان ما بلکه او است بسيار دروغگوى خودپسند و متکبّر
زود باشد که بدانند فردا کيست بسيار دروغگوى خودپسند و متکبّر
همانا ما فرستندگانيم ناقه را آزمايش براى آنها پس مراقب آنها باش و صبر کن
و آگاه کن آنها را که آب قسمت شده است ميانشان هر قسمتى حاضر شده بنوبت
پس خواندند يارشان را پس مرتکب کشتار شد و پى کرد
پس چگونه بود عذاب من و بيم دادنم
همانا ما فرستاديم بر آنها يک صوت مهيب را پس بودند مانند گياه خشک فراهم آورده انباردار.
تفسير
خداوند متعال اين آيه شريفه را بعد از نقل قصص تکرار فرموده براى تأکيد معنى و تثبيت آن و مزيد تأثير و تقرير در اذهان شنوندگان و بنظر حقير چنانچه در اوائل کتاب اشاره بآن شد تکرار از لوازم وعظ و خطابه است و احتياج بنکته ندارد و بعضى از مفسّرين آنرا اشاره بجهاتيکه براى تسهيل قرآن در بيان مفاد اين آيه در ضمن آيات سابقه ذکر شد گرفته‌اند از قبيل تبيين احکام و تقرير معارف و توضيح مواعظ و تسهيل براهين و تعبير از وقايع بعبارات متعدّده و بيان آنها بأمثله مختلفه که هر جهتى اقتضاء تکرارى دارد و متذکر فرموده کفار مکّه را بتکذيب قوم ثمود حضرت صالح را که يکى از منذرين بانذار الهى و پيغمبران خدا بود که تکذيب يکى از آنها باعتبار وحدت قول و دعوت همه بتوحيد در حکم تکذيب همه ميباشد و دليل آنها از غايت جهل و نادانى بر مدّعاى خودشان که نفى رسالت آن حضرت بود اين بود که يک نفر بشر که از جنس ما است و مانند ما ميخورد و ميآشامد و در کوچه و بازار راه ميرود و اتباع و انصارى ندارد چگونه ممکن است بمقام نبوّت برسد و از طرف خداوند بر خلق مبعوث
جلد 5 صفحه 104
گردد و ما مجبور باطاعت و تبعيّت از قول و فعل او باشيم اگر چنين باشد ما در گمراهى و خطا و شدّت و عذاب و التهاب از ناملائمات زيادى واقع خواهيم شد يا چون حضرت صالح بآنها فرموده بود در صورت مخالفت دستورات من در آتشهاى سوزانى واقع خواهيد شد آنها معارضه بمثل نمودند و گفتند در صورت متابعت در آتشها و التهاباتيم چون اصل سعر بمعناى التهاب است يا تعجب نمودند که چگونه ميشود ما از ترک متابعت او در آتشهاى سوزانى باشيم و باز تعجب نمودند که وحى الهى يا کتاب آسمانى نازل شود بر يک نفر عادى از بين جماعتى که از يک قبيله هستند و با يکديگر زندگى ميکنند و اخيرا تصريح کردند که او کذّاب است و براى خودخواهى و رياست و تکبّر نمودن بر ما اين ادّعا را نموده لذا خداوند فرموده فرداى قيامت معلومشان ميشود که کذاب أشر کيست يا حضرت صالح بدستور الهى بآنها فرموده چون ستعلمون بصيغه خطاب نيز قرائت شده است بنابر حکايت قول آن حضرت يا التفات از غيبت بخطاب در کلام خدا در هر حال بتفصيلى که در سوره اعراف گذشت خداوند ناقه‌اى را براى امتحان آنها از کوه بيرون آورد و بحضرت صالح دستور فرمود که مراقب سلوک آنها با ناقه و منتظر امر الهى در باره آنها باشد و بر آزار و ايذاء آنان صبر فرمايد و بآنها خبر دهد که خداوند مقرّر فرموده که آب رودخانه بين آنها و ناقه قسمت شود يک روز حق آنها و يکروز حق ناقه باشد و سهم هر کدام محفوظ و حاضر و آماده براى صاحبش بنوبه خود بماند پس آنها يار و مصاحب خودشان قدار بن سالف را خواندند و او را وادار بقتل ناقه کردند و او با دو ضرب شمشير آن حيوان را کشت و پى کرد و شايد بملاحظه وادار شدن او بقتل يا با دو ضرب واقع شدن آن باشد که خداوند فرموده فتعاطى فعقر چون تعاطى تناول شى‌ء بتکلّف است پس خداوند بيک فرياد جبرئيل گوشهاى آنها را پاره و دلهاشان را متلاشى فرمود و همه در يک چشم بهم زدن مردند و بدنهاشان خشک و خرد شد مانند گياه خشک که صاحب محوّطه‌ئى از چوب و نى براى علوفه گوسفندان خود جمع نموده و زير دست و پاى آنها در زمستان ريز ريز شده و محتظر بفتح نيز قرائت شده و بنابراين ظاهرا مراد گياه يا نى و سر شاخه خرد
جلد 5 صفحه 105
خشکى است که براى احتظار جمع شده مانند آنکه بآجرى که براى بناء خانه جمع شده ميگويند آجر بناء و حظيره بر چنين محوّطه اطلاق ميشود و حظيرة القدس از القاب بهشت است.