بعد از بيانِ رحمت الهى و نعمت تعليم و بيان و حساب خورشيد و ماه و سجده موجودات که نوعى توجّه به رابطه خدا با انسان و طبيعت است، اين آيات نحوه‌ى رابطه انسان با جامعه را مطرح مى‌کند.
قسط در ميزان، آن است که نه زياده خواهى شود نه خسارت و زيان.
کتاب و ميزان متلازم‌اند. خداوند در سوره حديد مى‌فرمايد: «وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ وَ الْمِيزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ» «1» در اين آيات نيز، هم به قرآن اشاره شده، هم به ميزان:
عَلَّمَ الْقُرْآنَ ... أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزانِ
تکرار، نشانه‌ى اهميّت است. در آيات پى‌درپى، سه بار کلمه ميزان تکرار شده است که نشان دهنده ضرورت توجّه به معيار و وسيله سنجش درست و مطمئن در امور مختلف است. وَضَعَ الْمِيزانَ ...، أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزانِ ... و «لا تُخْسِرُوا الْمِيزانَ»
بى‌توجّهى به ميزان و عدم رعايت انصاف و عدالت در حقوق مردم، انسان را به فسق و فجور مى‌کشاند و فسق و فجور انسان را به تکذيب وامى‌دارد. در سوره مطفّفين مى‌خوانيم:
«وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ» واى بر کم‌فروشان! سپس مى‌فرمايد: إِنَّ کِتابَ الفُجَّارِ ... وآنگاه: «وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُکَذِّبِينَ» گويا لقمه‌ى حرام، مقدّمه فجور، و فجور مقدّمه کفر و تکذيب مى‌شود.
براى برقرارى عدل و ميزان، اسلام دستورات دقيق و مهمى دارد تا آنجا که در روايات آمده
«1». حديد، 25.
جلد 9 - صفحه 381
است: اگر کفش قاضى تنگ است، نبايد در آن هنگام قضاوت کند تا مبادا فشارى که به پاى او وارد مى‌شود در قضاوتش اثر بگذارد و او را به عجله و بدخلقى وادارد و از قضاوت بر حق منحرف کند!
آداب تجارت
در حديث مى‌خوانيم: تجارتى ارزشمند است که برپايه حقّ و راستى باشد. «التاجر فاجر و الفاجر فى النار الا من أخذ الحق و اعطى الحق» «1»
حضرت على عليه السلام دستور داد دينارهاى غير خالص را در چاه بريزند تا به وسيله آن معامله‌اى صورت نگيرد. «القه فى البالوعه حتى لا يباع شى‌ء فيه غش» «2»
آن حضرت همه روزه در بازار کوفه قدم مى‌زد و گاهى در وسط بازار مى‌ايستاد و مى‌فرمود:
اى گروه تجّار!
«قدموا الاستخارة»، از خدا خير بخواهيد.
«تبرکوا بالسهولة»، برکت را در سايه آسان گرفتن بر مردم بخواهيد.
«جانبوا الکذب»، از دروغ در معامله دورى کنيد.
«و تجانبوا عن الظلم»، از ظلم و بى‌عدالتى پرهيز کنيد.
«و لا تقربوا الربا» «3» و به ربا نزديک نشويد.