در معناى «لا يُسْئَلُ» چند احتمال است:
1. لايسئل عن ذنب المجرم: کس ديگرى را به جاى ديگرى را به جاى مجرم از ميان انس و جن مؤاخذه نمىکنند، بلکه خود مجرم را مؤاخذه مىکنند. «1»
«1». مجمعالبيان.
جلد 9 - صفحه 399
2. در روايات مىخوانيم: قيامت پنجاه موقف دارد، «1» در يک موقف، فرمان بازداشت و حسابرسى و سؤال است، «وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ» «2» در موقف ديگر مهر بر لبها زده مىشود، «نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ» «3» در موقف ديگر از يکديگر استمداد مىکنند و در موقفى همه گريانند. بنابراين اگر در اين آيات مىخوانيم که از هيچکس سؤال نمىشود، مربوط به موقف خاصّى است.
3. ممکن است مراد آيه، «لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ» اين باشد که تنها از گناه سؤال نمىشود، زيرا گناه خلافکار در آن روز حاضر است، «وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً» «4» و اسرار درونى او آشکار.
«تُبْلَى السَّرائِرُ» «5» پس از چيزهاى ديگر از قبيل: عمر و درآمد و چگونگى مصرف سئوال مىشود، نه فقط از گناهان انسان.
در آينده آسمانها از هم شکافته و ذوب خواهند شد. آسمانهايى که «سَبْعاً شِداداً» «6» هستند، مثل روغن مذابّ، روان مىشوند. «فَکانَتْ وَرْدَةً کَالدِّهانِ»