آیه ۶۰ سوره الرحمن

سوره الرحمن، آیه ۶۰ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۳۳

معنی کلمات و عبارات
«هَلْ جَزَآءُ ...»: استفهام انکاری است، و این آیه در حقیقت دلیلی برای آیات پیشین است که در آنها از نعمتهای ششگانه بهشتیان سخن رفته است.
نزول

سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - نعمت هاى شگرف بهشت، پاداش و احسان خداوند به اعمال نیک و شایسته خلق «کأنّهنّ الیاقوت ... هل جزاء الإحسن إلاّالإحسن» واژه «إحسان» در لغت عرب بر دو معنا اطلاق مى شود: الف) کار نیک، ب) نیکى به غیر. در آیه شریفه «احسان» اول به معناى اول و احسان دوم به معناى دوم به کار رفته است. ۲ - بى تفاوت بودن در برابر احسان دیگران، امرى نکوهیده در پیشگاه خداوند و عقل «هل جزاء الإحسن إلاّالإحسن» پرسش در آیه شریفه در حقیقت به داورى کشاندن عقل است و نیز مهر تأییدى از جانب خداوند بر داورى هاى عقل سلیم مى باشد. ۳ - دستیابى به بهشت و نعمت هاى آن، منوط به عملکرد نیک خود انسان «هل جزاء الإحسن إلاّالإحسن» از این که احسان، در مقابل احسان مطرح شده - به دلالت التزام - دانسته مى شود که آدمى، آن گاه به احسان و پاداش حق دست مى یابد که خود، اهل احسان و عملکرد نیک باشد. ۴ - خوف از مقام پروردگار و پرهیز از تکذیب و کفر، از نمودهاى بارز احسان و نیک کردارى «و لمن خاف مقام ربّه جنّتان ... هل جزاء الإحسن إلاّالإحسن» در آیات پیشین مسأله خوف از مقام پرودگار و پرهیز از تکذیب و کفر به عنوان محور برخوردارى از نعمت ها مطرح شده است. احسان اول در آیه شریفه مى تواند نظر به آن دو داشته باشد. ۵ - احسان خداوند، مقتضى احسان و نیک کردارى خلق است. «هل جزاء الإحسن إلاّالإحسن» برداشت یاد شده، مبتنى بر این است که احسان نخست مربوط به خداوند باشد; یعنى، آیا در برابر احسان خداوند، جز احسان و نیکوکارى، شایسته است؟ ۶ - لزوم پاداش دادن به احسان و نیکى دیگران، با احسان و نیکى به ایشان «هل جزاء الإحسن إلاّالإحسن»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۷ - «على بن سالم، قال سمعت أباعبداللّه(ع) یقول: ...قول اللّه تعالى «هل جزاء الإحسان إلاّ الإحسان» جرت فى الکافر و المؤمن و البرّ و الفاجر و من صنع إلیه معروف فعلیه أن یکافىء به...; [منبع: مجمع البیان، ج ۹، ص ۳۱۵; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۱۹۹، ح ۵۸.] على بن سالم گوید: از امام صادق(ع) شنیدم که مى فرمود: ...قول خداى تعالى «هل جزاء الإحسان إلاّ الإحسان» درباره کافر و مؤمن، نیکوکار و بدکار جارى است. هر کس براى او کار نیکى انجام شود، بر او [لازم] است با نیکى آن را جبران کند». ۸ - «عن على بن أبیطالب(ع) فى قول اللّه عزّوجلّ «هل جزاء الإحسان إلاّ الإحسان» فقال رسول اللّه(ص) هل جزاء من أنعمت علیه بالتوحید إلاّ الجنّة؟ [منبع: أمالى شیخ طوسى، ج ۲، ص ۱۸۲; نورالثقلین، ج ۵، ص ۱۹۹، ح ۶۰.] از امام على بن ابى طالب(ع) درباره سخن خداوند «هل جزاء الإحسان إلاّ الإحسان» روایت شده که رسول خدا(ص) فرمود: [خداوند مى فرماید] آیا پاداش کسى که به او نعمت توحید داده ام، غیر از بهشت است؟»

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۸)
  • نیکوکاری خداوند، مقتضی احسان به دیگران
  • پاداش نیکو از سوی خداوند به نیکوکاران+۱ آیه
  • ترغیب به احسان با تضمین پاداش ان
  • حوریان و همسران باکره، از نعمتهای خداوند در بهشت و پاداش خداترسان+۲ آیه
  • احسان، از عوامل راهیابی به بهشت+۶ آیه
  • عدالت خداوند، در پاداش نیکوکاران+۱ آیه
  • احسان و نیکوکاری، موجب برخورداری از پاداش الهی+۴ آیه
  • راهیابی جنّیان مؤمن به بهشت+۱۱ آیه
  • بهرهمندی جنّیان خداترس و نیکوکار، از پاداشها و نعمتهای بهشتی+۱۱ آیه
  • توانایی درک عقل، بر شایستگی احسان در برابر احسان
  • لزوم احسان، در برابر احسان
  • احسان و پاداش خداوند، در برابر احسان دیگران+۲ آیه
  • احسانهای الهی به بندگان، مقتضی شکرگزاری از سوی انان
  • نیکی در برابر احسان دیگران، امری مقبول و پسندیده، نزد مردم
  • بی تفاوتی در برابر احسان دیگران و پاسخ مثبت ندادن به ان، امری نکوهیده در پیشگاه محکمه عقل
  • ترک پاداش دادن به احسان و نیکی دیگران، ناروا و قبیح
  • بهرهمندی جنّیان خدا ترس و نیکوکار، از پاداشها و نعمتهای بهشتی+۲ آیه
  • احسانهای الهی در قبال نیکیها، نعمتی غیرقابل تکذیب+۱ آیه
واژه‌ها