تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمانٍ أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ ما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ کُلُّ امْرِئٍ بِما کَسَبَ رَهِينٌ «21»
وَ الَّذِينَ آمَنُوا: «معطوف بما قبل چه تزويج تقرين و همنشينى است» يعنى
«1» کفاية الموحدين ج 4 (فصل 18 مقاله 5 نوع 6) ص 387.
جلد 12 - صفحه 302
قرين و همنشين سازيم ايشان را به حور عين و به کسانى که مؤمن باشند، وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ: و پيرو باشند ايشان را فرزندان صغار ايشان در دخول بهشت، يعنى ما جمع کنيم براى ايشان انواع سرور و بهجت را از امور مذکوره که آن داخل شدن ايشان است در خلد برين و مزاوحت به حور عين و موانست به اخوان مؤمنين و اجتماع اولادشان در درجات عليين.
بعد از آن تعليل الحاق ذريه را به پدران فرمايد: بِإِيمانٍ أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ:
به سبب ايمان پدران ملحق سازيم به ايشان فرزندان خرد ايشان را، يعنى با آنکه درجات پدران بلند باشد نسبت به ذريه صغار، ما به فضل خود درجات ذريه را نيز بلندگردانيم تا چشم پدر و مادر که به ايشان افتد روشن گردد و به ديدار هم خوشحال شوند.
منهج- از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله مروى است: انّ اللّه يرفع درجة ذرّيّة المؤمن فى درجته و ان کانوا دونه لتقرّ بهم عينه: «1» بدرستى که خداى تعالى بلند فرمايد درجه اولاد مؤمن را تا به درجه پدر رساند اگرچه ايشان در درجه کمتر باشند تا چشم ايشان به آنها روشن گردد، بعد از آن اين آيه تلاوت نمود «وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ ...» وَ ما أَلَتْناهُمْ: و ما کم نگردانيم ايشان را، مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ: از ثواب اعمال ايشان هيچ چيزى، يعنى فرزندان را به درجه پدران رسانيم بى‌آنکه نقصانى بثواب ايشان رسد بلکه به کرم و فضل خود اولاد را رفعت درجه ارزانى فرمائيم.
در کافى- عن الصادق عليه السّلام: «الّذين امنوا» النّبىّ و امير المؤمنين و ذرّيته الائمّة و الاوصياء «الحقنابهم» و لم تنقص ذرّيّتهم الحجّة الّتى جاء بها محمّد صلّى اللّه عليه و آله فى علىّ حجّتهم واحدة و طاعتهم واحدة. حضرت صادق عليه السّلام در تأويل آيه شريفه فرمايد: مراد به «الّذين امنوا» حضرت پيغمبر و امير المؤمنين عليهما السّلام، و مراد از «ذريتهم» ائمه و اوصياء است که ملحق
«1» منهج الصادقين ج 9 ص 58.
جلد 12 - صفحه 303
شدند به پدران خود، و معنى «وَ ما أَلَتْناهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ» آنست که نقصى نکرد خدا از ذريه حجتى را که آوردن آن حجب را پيغمبر در حق على «عليه السّلام» و حجت آن ذرّيه يکى است و اطاعت ايشان يکى است «1».
(بنابراين اين معنى مرجع ضمير در «ما أَلَتْناهُمْ» ذريه است نه «الّذين امنوا»).
برهان- عبد العزيز بن يحيى عن ابراهيم بن محمد عن على بن نصير عن الحکم بن ظهير عن السدى عن ابى مالک عن ابن عباس فى قوله تعالى: «و الّذين امنوا و اتّبعتهم ذرّيّتهم بايمان الحقنابهم ذرّيّتهم» قال: نزّلت فى النّبىّ صلّى اللّه عليه و اله و علىّ و فاطمة و الحسن و الحسين عليهم السّلام «2».
از ابن عباس ملقب به ترجمان القرآن «حبر امت» به اين اسناد نقل شده که اين آيه در حق پنج تن نازل شده.
تتمه: شيخ طوسى رضوان اللّه عليه در امالى- به اسناد خود روايت نموده از حضرت باقر و صادق عليهما السّلام فرمودند: بدرستى که خداى تعالى عوض مرحمت فرمود حضرت حسين عليه السّلام را از شهادت او اينکه قرار داد امامت را در ذريّه آن حضرت، و شفا را در تربت او، و اجابت دعا را نزد قبر آن سرور، و شمرده نشود ايام زائر او رفتن و برگشتن از عمرش. محمد بن مسلم گويد: عرض کردم اين جهات به سبب خاطر آن حضرت است. پس به خود نفس شريفش چه باشد؟ فرمود: خداى تعالى ملحق سازد او را به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله، پس باشد آن حضرت با پيغمبر در درجه و منزلت آن حضرت، بعد تلاوت نمود حضرت صادق عليه السّلام آيه (وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمانٍ أَلْحَقْنا بِهِمْ ... «3») کُلُّ امْرِئٍ: هر شخص مکلف از مرد و زن، بِما کَسَبَ رَهِينٌ: به آنچه کسب کرده است از کفر و شرک و فسق و فجور، در گرو باشد روز قيامت، يعنى وابسته و گروگان به پاداش کردار خود است و به عمل ديگرى مؤاخذ
«1» نور الثقلين ج 5 ص 139، رقم 20 بنقل از اصول کافى.
«2» تفسير برهان ج 4 ص 241 رقم 5.
«3» به نقل از نور الثقلين، ج 5، ص 140، ح 27.
جلد 12 - صفحه 304
نيست.
نکته: تخصيص ذکور به ذکر به جهت تبعيت اناث است به ايشان به سبب اشتراک در تکليف. بنابراين مؤمن گروگان عمل خود نيست چنانچه فرموده (کل نفس بما کسبت رهينة الا اصحاب اليمين) «1» يا معنى آنکه هر انسانى معامله مى‌شود به آنچه مستحق باشد و جزا داده شود به حسب آنچه عمل نموده در دنيا اگر عمل طاعت نموده ثواب داده شود و اگر عمل معصيت نموده معاقب گردد و مؤاخذه نشود هيچکس به گناه غير خود.
الناس مجزيون باعمالهم
ان خيرا فخيرا و ان شرا فشرا