تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْ‌ءٍ أَمْ هُمُ الْخالِقُونَ (35)
بعد از آن احتجاج به ابتداى خلق فرمايد که:
أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْ‌ءٍ: آيا آفريده شده‌اند از غير چيزى، يعنى به خودى خود خلق شده‌اند بدون خالقى و موجدى، و بدين جهت به عبادت او اشتغال ننمايند؛ و اين مطلب هم از عقل بدور است چيزى که هستى ندارد، بتواند هستى را به ديگرى عطا نمايد:
ذات نايافته از هستى بخش
کى تواند که شود هستى بخش
يا ايشان بيفايده و بدون غرض خلق شده‌اند، يعنى بازيچه و به عبث که اصلا قلم تکليف بر ايشان نباشد و اوامر و نواهى بر ايشان مترتب نشود و حساب و جزائى نداشته باشند. يا آفريده شده‌اند بدون پدر و مادر مانند جمادات و لذا تعقل امور نمى‌کنند و اين نيز ظاهر البطلان است. أَمْ هُمُ الْخالِقُونَ: يا ايشان آفريدگانند خود را و بواسطه اين، اقرار به خالق خود نکنند، اين هم محال است که موجود بدون موجد وجود يابد با اين تشخصات متعدده و حالات مختلفه، زيرا اين مطلب محقق است که ماسوا ممکن، و مسلم است که ممکن در وجود خود محتاج است به غير ممکن، و آن غير خالق متعال نباشد؛ و چون اين فروض همه باطل باشد، پس عدم تصديق آنها به جهت عناد و استکبار است نه آنکه عقول آنها حاکم به اين قضايا باشد، و آيات باهرات داله بر صدق وحدانيت الهى و نبوت حضرت رسالت پناهى را تعقل ننمايند تا از مرحله عناد و لجاج خارج شوند.
جلد 12 - صفحه 312