تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَمْ عِنْدَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَکْتُبُونَ (41) أَمْ يُرِيدُونَ کَيْداً فَالَّذِينَ کَفَرُوا هُمُ الْمَکِيدُونَ (42) أَمْ لَهُمْ إِلهٌ غَيْرُ اللَّهِ سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِکُونَ (43) وَ إِنْ يَرَوْا کِسْفاً مِنَ السَّماءِ ساقِطاً يَقُولُوا سَحابٌ مَرْکُومٌ (44) فَذَرْهُمْ حَتَّى يُلاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي فِيهِ يُصْعَقُونَ (45)
يَوْمَ لا يُغْنِي عَنْهُمْ کَيْدُهُمْ شَيْئاً وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ (46) وَ إِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا عَذاباً دُونَ ذلِکَ وَ لکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ (47) وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْيُنِنا وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ حِينَ تَقُومُ (48) وَ مِنَ اللَّيْلِ فَسَبِّحْهُ وَ إِدْبارَ النُّجُومِ (49)
ترجمه
يا نزد آنان علم غيب است پس آنها مى‌نويسند
يا اراده دارند حيله و مکرى کنند پس آنانکه کافر شدند آنها کيد کرده شدگانند
يا براى آنها معبودى است غير از خدا منزّه است خداوند از آنچه شريک قرار ميدهند
و اگر به‌بينند پاره‌اى از آسمان که فرود آينده است مى‌گويند ابرى است متراکم
واگذارشان تا ملاقات کنند روزشان را که در آن هلاک کرده ميشوند
روز که بى‌نياز نميشوند و دفع نميکند از آنها مکرشان چيزى را و نه آنها يارى ميشوند
و همانا براى آنانکه ستم کردند عذابى است غير از اين ولى بيشترشان نميدانند
و صبر کن مر حکم پروردگارت را همانا تو در برابر ديدگان مائى و تسبيح گوى با حمد پروردگارت وقتى که برميخيزى
و پاره‌اى از شب پس تسبيح گوى او را و هنگام بازگشتن ستارگان.
جلد 5 صفحه 80
تفسير
خداوند متعال در آيات سابقه احتمالاتى بعد از کلمه ام براى الزام کفّار مکّه بقبول دين اسلام ذکر فرموده بود و اينک تکميل فرموده آنرا بآنکه يا نزد آنها علم غيب است بمصالح و مفاسد امور دنيا و آخرتشان که خودشان را محتاج به پيغمبر و امام نميدانند پس براى انتظام امورشان قانون مينويسند و معمول ميدارند چنانچه بنظر حقير رسيده يا مراد آنستکه آيا نزد آنها لوح محفوظ سماوى که در آن مغيبات ثبت شده ميباشد پس آنان از روى آن نسخه بردارى ميکنند و بمردم خبر ميدهند که گفته شده است يا ميخواهند کيد و مکرى نمايند نسبت بخاندان رسالت که گفته‌اند مراد اجتماعشان در دار النّدوه است بر ضرر پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم و خداوند مکر آنها را بخودشان مسترد فرمود و در بدر کشته يا اسير شدند و محتمل است اعمّ از آن و سقيفه بنى ساعده باشد که براى بردن حق اهل بيت در آن مجتمع شدند و خداوند از آنها انتقام کشيده و خواهد کشيد يا آنها العياذ باللّه خداى ديگرى غير از خداى يگانه دارند که آنها را از عذاب الهى حفظ نمايد که اينطور تجرّى بمعصيت مينمايند منزّه است خدا از آنکه شريک داشته باشد و از آنکه بتها شريک او باشند و اعراض آنها از حقّ و غفلتشان از ياد خدا و عناد و لجاجشان بقدرى است که اگر به‌بينند پاره ابر تيره عذاب را که از آسمان بر سرشان نازل است ميگويند ابر متراکم باران دار است چنانچه بنظر حقير رسيده يا اگر به‌بينند قطعه‌اى از آسمان را که ميخواهد بر سر آنها افتد ميگويند ابرى بهم پيوسته است چنانچه گفته شده اين جواب تقاضاى خودشان است که گفتند اگر راست ميگوئى قطعه‌اى از آسمان را بر سر ما فرود آورد در هر حال کار عناد و لجاج که به اين جا کشيد خداوند به پيغمبر خود دستور داد که از ارشاد و هدايت آنها صرف نظر فرمايد و بگذارد به اين باشند تا به‌بينند روزى را که نفخه اوّل اسرافيل در آنروز براى مردن خلق مقرّر شده و بميرند و دست از عناد بردارند و هر کس بجزاى عملش برسد آنروز ديگر مکر و حيله بدرد نميخورد و بحال کسى فائده ندارد و کسى نميتواند با آنها يارى نموده عذاب خدا را از آنان دفع نمايد چون قابل شفاعت نيستند و بکسى اذن در شفاعت از آنها داده نميشود و از براى خصوص
جلد 5 صفحه 81
ستمکاران بمحمد و آل اطهار او صلوات اللّه عليهم اجمعين عذابى است غير از عذاب آخرت که قمّى ره نقل فرموده آن در رجعت است بشمشير و سايرين بجنگ بدر و عذاب قبر و قحط سنين و غيرها تفسير نموده‌اند در هر حال بيشتر آنها از آتيه خود خبر ندارند که بعذاب الهى در دنيا گرفتار خواهند شد و اخيرا امر فرموده پيغمبر خود را بصبر و سکون و مدارا با قوم در برابر فرمان الهى و اذيّت و آزار آنها و مطمئن فرموده است آنحضرت را به اين که تو در برابر چشم ما و محفوظ به حفظ ما ميباشى ما خود ناظر و نگهبان و نگهدار توايم و جمع اعين بمناسبت اضافه بضمير جمع و مبالغه در وجود اسباب حفظ است و نيز امر فرموده او را به تسبيح و اشتغال بحمد الهى وقتى که برميخيزد براى نماز شب بقرائت پنج آيه از سوره آل عمران که آخر آنها انّک لا تخلف الميعاد است و در بعضى از شب باشتغال بنماز شب و بعد از غايب شدن ستارگان و طلوع فجر کاذب باشتغال بنافله صبح چنانچه مستفاد از نقل قمّى ره و روايات متعدّده از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم و ائمه اطهار است و با وجود اين باقوال مفسّرين اعتنا نخواهد شد و کلمه ادبار بصيغه جمع نيز قرائت شده و در ثواب الاعمال و مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کسيکه سوره طور را قرائت نمايد خدا خير دنيا و آخرت را براى او جمع خواهد فرمود و الحمد للّه رب العالمين.
جلد 5 صفحه 82