تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَذَکِّرْ فَما أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّکَ بِکاهِنٍ وَ لا مَجْنُونٍ «29» أَمْ يَقُولُونَ شاعِرٌ نَتَرَبَّصُ بِهِ رَيْبَ الْمَنُونِ (30) قُلْ تَرَبَّصُوا فَإِنِّي مَعَکُمْ مِنَ الْمُتَرَبِّصِينَ (31) أَمْ تَأْمُرُهُمْ أَحْلامُهُمْ بِهذا أَمْ هُمْ قَوْمٌ طاغُونَ (32) أَمْ يَقُولُونَ تَقَوَّلَهُ بَلْ لا يُؤْمِنُونَ (33)
فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِهِ إِنْ کانُوا صادِقِينَ (34) أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْ‌ءٍ أَمْ هُمُ الْخالِقُونَ (35) أَمْ خَلَقُوا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بَلْ لا يُوقِنُونَ (36) أَمْ عِنْدَهُمْ خَزائِنُ رَبِّکَ أَمْ هُمُ الْمُصَيْطِرُونَ (37) أَمْ لَهُمْ سُلَّمٌ يَسْتَمِعُونَ فِيهِ فَلْيَأْتِ مُسْتَمِعُهُمْ بِسُلْطانٍ مُبِينٍ (38)
أَمْ لَهُ الْبَناتُ وَ لَکُمُ الْبَنُونَ (39) أَمْ تَسْئَلُهُمْ أَجْراً فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ (40)
ترجمه
پس تذکّر و پند ده پس نيستى تو بحمد و انعام پروردگارت مخبر از غيب بوسيله جنّ و نه ديوانه
بلکه ميگويند شاعر است انتظار ميبريم براى او حوادث روزگار را
بگو منتظر باشيد پس همانا من با شما از منتظرانم
آيا امر ميکند آنها را عقولشان باين يا آنها گروهى سرکش و متجاوزند
يا ميگويند پيش خود ساخته است آنرا بلکه ايمان نمى‌آورند
پس بياورند سخنى مانند آن اگر راست ميگويند
آيا آفريده شده‌اند بدون آفريننده يا آنها آفرينندگانند
آيا آفريده‌اند آسمانها و زمين را بلکه يقين نمى‌کنند
يا نزدشان خزانه‌هاى پروردگار تو است يا آنها تسلّط و غلبه دارنده‌اند
يا براى آنها نردبانى است که گوش ميدهند در آن پس بايد بياورد شنونده آنها دليلى واضح
آيا براى او دختران است و براى شما پسران
يا ميخواهى از آنها مزدى پس آنها از غرامت و تاوان گران‌بارانند.
جلد 5 صفحه 78
تفسير
خداوند متعال در اين آيات شريفه ابطال فرموده اقوال کفّار مکّه و اثبات فرموده اعجاز قرآن و توحيد و نبوّت عامّه و خاصّه و ساير معارف الهيّه را با بيانات مختصرى باين تقريب که دستور فرموده به پيغمبر اکرم که ثابت باش بهدايت و ارشاد و موعظه و پند و اندرز قوم و اعتنا بگفتار و کردار آنها منما تو بحمد اللّه تعالى و فضل و نعمت پروردگار که شامل حال تو شده کاهن و ديوانه نيستى و اينکه ميگويند محمّد شاعر است ما انتظار داريم حوادث روزگار او را هلاک نمايد و از دستش راحت شويم بگو منهم منتظر چنين روزى هستم که خدا بر حسب وعده خود مرا بر شما ظفر دهد و من شما را بکشم يا ببخشم يا اسير کنم آيا اين طائفه قريش که معروف بعقل و فطانت شدند عقلشان اين حکم را ميکند که کسى مردّد باشد بين کاهن و ديوانه و شاعر در صورتى که کاهن بايد عاقل و فطن باشد تا تسخير جنّ کند و شاعر بايد با ذوق و هوش و قريحه و سليقه و ذکاوت باشد و ديوانه فاقد عقل و همه چيز است چگونه ميشود معنون بآن دو يا مردّد بين آن سه گردد پس معلوم ميشود اينها قومى طاغى و ياغى با خدا و پيغمبرند عناد و لجاج و تعصّب بيجا وادارشان باين نسبتها نموده است و اينکه ميگويند قرآن را از پيش خود در آورده و نسبت بخدا ميدهد دروغ ميگويند خودشان هم اعتقاد به اين معنى ندارند براى آنکه زير بار حق نروند اين تهمت را بتو ميزنند اگر راست ميگويند اينها که از فصحاء و بلغاء و ادباء معروف عربند يک قصّه يا مقاله مانند آن بياورند آيا آنها بدون خالق و مقدّر خلق و تقدير شده‌اند يا خودشان خودشان را خلق کرده‌اند يا آسمانها و زمين را آنها خلق کرده‌اند و ميدانند خالقى ندارد هيچيک از اينها نيست فقط آنستکه يقين ندارند که خالق آسمانها و زمين و تمام موجودات آنها خداوند يگانه است لذا عبادت او را نميکنند آيا نزد آنها است منابع رزق و معادن علم و رحمت الهى که بهر کس بخواهند بدهند و او را بمنصب رسالت و امامت برسانند يا آنکه آنها مسلّط بر امور عالمند که بتوانند خودشان پيغمبر و امام براى خود تعيين کنند و خدا را ملزم بقبول آن نمايند که ميگويند چرا خدا محمّد را بنبوّت اختيار فرمود و على را جانشين او قرار داد يا نردبانى دارند که
جلد 5 صفحه 79
بوسيله آن بآسمان صعود نمايند و تکاليف و مقدّرات خودشان را از ملأ اعلى بپرسند که ميگويند ما اصلا احتياج به پيغمبر و امام نداريم يا گوش دهند بوحى الهى که بملائکه ميشود اگر چنين است آن شخص را که بآسمان فرستاده‌اند براى شنيدن بايد بياورند با دليلى واضح که رفته و شنيده و راست ميگويد اينها قابليّت و تمکّن اين امور را مسلّما ندارند چون بقدرى بى‌خردند که ميگويند ملائکه دختران خدايند آيا سزاوار است عاقلى براى خلق پسران را بپسندد و اختيار کند و براى خدا دختران را اين نهايت سفاهت و بى‌عقلى آنها است چنانچه قمّى ره نقل فرموده که قريش قائل باين معنى بودند آيا کسانيکه به اين درجه بى‌عقل باشند ميتوانند عروج بآسمان نمايند و مطّلع از غيب اينعالم شوند و اخيرا به پيغمبر خود ميفرمايد آيا تو از آنها مزدى براى اداء رسالت تقاضا نمودى که براى سنگينى آن غرامت و ضرر مالى از قبول رسالت تو اباء و امتناع دارند و احتمالات ديگرى هم در بين هست که بيايد انشاء اللّه تعالى.