اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَخفي عَلَيه‌ِ شَي‌ءٌ فِي الأَرض‌ِ وَ لا فِي السَّماءِ «5»
محقّقا خداوند محيط بهمه موجودات و مخلوقات ارضي و سماوي است و بر او چيزي مستور و پنهان نيست.
إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَخفي عَلَيه‌ِ شَي‌ءٌ تعبير باين عبارت براي ابطال مذهب بسياري از حکماء قديم است که توهّم کردند خداوند العياذ باللّه علم بجزئيّات ندارد زيرا جزئيّات دائر و زائل است و علم تابع معلوم است و تغيير در ساحت قدس ربوبي روا نيست.
و حاجي سبزواري در منظومه در باب علم قريب بيست و پنج قول از آنها نقل ميکند بقوله (و قيل لا علم له بذاته) (و قيل لا يعلم معلولاته) تا آخر اشعارش.
و لکن اينکه توهّم فاسد است که علم تابع معلوم باشد ممکن است در ازل علم بوجود شيئي در ابد باشد و علم عين ذات حق است و چون خداوند وجود صرف و صرف الوجود است و غير متناهي ازلا و ابدا و علم هم مرتبه از وجود است و وجود غير متناهي داراي جميع مراتب وجود است و معناي غير متناهي اينست که حدّي از براي او نيست
جلد 3 - صفحه 106
عدّة و مدّة و شدّة و اگر کوچکترين شيئي از علم او بيرون باشد محدود و متناهي ميشود و ممکن الوجود ميگردد و احتياج بتحصيل اينکه علم پيدا ميکند و از واجب الوجودي خارج ميشود تعالي اللّه عن ذلک علوّا کبيرا، لذا فرمود
(لا يخفي عليه شيئي)
که نکره در سياق نفي افاده عموم ميکند آنهم بلساني که آبي از تخصيص است عقلا فِي الأَرض‌ِ وَ لا فِي السَّماءِ تعبير بارض و سماء اشاره بعالم سفلي و علوي است که جميع عوالم را شامل ميشود از عالم عقول و مجرّدات و عالم نفوس و عالم مثال و عالم ماديّات و فوق جميع عوالم که علم ذات بذات باشد و غير او هر که باشد و هر چه باشد علمش محدود است و لو عالم بگذشته و آينده باشد.