تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُکُمْ فِي الْأَرْحامِ کَيْفَ يَشاءُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَکِيمُ «6»
«1» معالم الزلفى، محدّث بحرانى، فصل پنجم، باب 109، صفحه 304
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 14
هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُکُمْ: او است خداوندى که به قدرت کامله خود تصوير فرمايد و مى‌نگارد شما را، فِي الْأَرْحامِ کَيْفَ يَشاءُ: در رحمهاى مادران، به هر نوع که مى‌خواهد و حکمت سبحانى تقاضا نمايد از شکلها و هيئتهاى مختلف از کوتاهى و بلندى، مردى و زنى، سفيدى و سياهى، زشتى و زيبائى، به هر کيفيتى که اراده فرمايد نطفه را در ارحام تصوير فرمايد. لا إِلهَ إِلَّا هُوَ:
نيست خدائى در عالم وجود قابل ستايش و پرستش مگر ذات يگانه او سبحانه، الْعَزِيزُ الْحَکِيمُ: اين صفت را دارد که غالب است بر تمام اشياء، حکيم است به همه کارها- مصالح و مفاسد امورات-.
تبصره: حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: اين آيه دلالت صريحى است بر وحدانيت حق تعالى و نفى شريک براى او و کمال قدرت و تمامى حکمت سبحانى، زيرا تصوير طفل فرمايد به نيکوترين صورت؛ و انواع بهائم را در رحم، مصوّر ساخته بدون هيچ آلتى و کلفتى. و در عقل هر عاقلى، مقرر و مرکوز است که اگر همه عالم جمع شوند بر آنکه از آب، پشه‌اى خلق و آن را به صورت مشاهد، مصوّر سازند، هر آينه قادر نخواهند بود و هيچ راهى بر آن نخواهند داشت؛ پس چگونه قادر باشند بر خلق جنين در رحم؟ «1»
دهد نطفه را صورتى چون پرى
که کرده است بر آب صورتگرى
و شبهه‌اى نيست که مصوّران، از آب دورى کنند و سر قلم نگهدارند و از تاريکى بپرهيزند، لکن ذات سبحانى، بى‌آلتى، صورتى را مصوّر ساخته با بسيارى معانى؛ زيرا از پيه، چشم بينا؛ و از پوست، گوش شنوا؛ و از قطره خون، دل دانا پديد آورده؛ و در ظلمات ثلاث: تاريکى شکم و تاريکى رحم و تاريکى بچه‌دان، صورتى مى‌نگارد که تمام مصوران از آن عاجز و از مشاهده آن حيران مانند. همه بنايان عالم، اساس و قاعده بنا را قوى‌تر نهند و هر چه بالا
«1» تفسير مجمع البيان، جلد اوّل، صفحه 408
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 15
روند حجم آن را مى‌کاهند، امّا ذات اقدس الهى به قدرت کامله، جسد را بر مثال قصر برافراشته و باريک آفريده هر چند بالاتر برده آن را قوى‌تر گردانيده تا معلوم شود که اين بنا، قائم به بنّائى نيست. همچنانکه ذات الهى نظير و شبيه و مثل ندارد، فعل سبحانى نيز نظير و مثل ندارد؛ و قلب و دماغ و کبد را رتبه رياست داده و اعضاى ديگر را در حکم رعيت و خدم آنها مقرّر، و عالم اکبر را در وجود انسانى منطوى ساخته «فَتَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ».
در «تفسير نور الثّقلين» از حضرت صادق عليه السّلام فرمود: بدرستى که خداوند خلق فرموده براى رحم چهار جايگاه؛ پس اگر منى در اول قرار گرفت، ولد شبيه به پدر، و در دوم شبيه به مادر، و در سوم شبيه به عمو، و در چهارم شبيه به دائى گردد. «1» تنبيه: آيه شريفه ردّ است بر قول نصارى که عيسى را خدا دانستند، و حال آنکه او هم به قدرت کامله و کلمه الهيه، در رحم مادرش مصوّر گرديد؛ و تصوير او به هيئت خاصه، دال است بر آنکه مخلوق قادر متعال است. و تخصيص مصور به ذات سبحانى، به جهت آنست که حق تعالى ايجاد و اختراع صور فرمايد بر آب منى در ارحام به نهج بديع و ترکيب غريب بدون آلت و کلفتى و نه فکر و نه ترددى.
و چون حق تعالى ابتداى اين سوره، بيان نزول قرآن را فرمود؛ سپس تقسيم آيات آن را فرمايد: