اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
رَبَّنا لا تُزِغ قُلُوبَنا بَعدَ إِذ هَدَيتَنا وَ هَب لَنا مِن لَدُنک‌َ رَحمَةً إِنَّک‌َ أَنت‌َ الوَهّاب‌ُ «8»
پروردگار ما قلوب ما را منصرف از حق مفرما بعد از آنکه ما را بحق هدايت فرمودي و رحمت خود را بما عنايت فرما محقّق است که تو بسيار افاضه رحمت مي‌فرمايي رَبَّنا لا تُزِغ قُلُوبَنا دعاء راسخين در علم است پس از اقرار به اينکه تماما از جانب خداوند است طلب ميکنند که ما را بر اينکه عقيده ثابت قدم فرما و اينکه عقيده را از ما سلب مفرما، زيرا در علم حکمت مبرهن است که همين نحوي که ممکن در وجود محتاج بواجب است و معلول محتاج بعلّت است در بقاء هم محتاج است و علّت مبقيه عين علّت موجده است بلکه بنا بر مشرب تحقيق از قول بحرکت جوهريّه آنکه بقاء عبارت از افاضه وجود است در آن لاحق و ممکن آن بآن در خلع و لبس است وجود آن اول معدوم ميشود و وجود ثانوي در آن ثاني افاضه ميشود و چون وجودات متّصل است تعبير ببقاء ميشود و الّا در حقيقت افاضات متکثّره و ايجادات دائميّه و وجودات متعدّده است (اگر نازي کند از هم فرو ريزند قالبها).
و همين نحو که ممکن در بقاء وجود محتاج است که آن بآن باو افاضه شود در جميع صفات و کمالات و ايمان و عقائد و هر چه که دارد و باو افاضه شده از حيات و صحّت و سلامتي و غني و ثروت و توفيق و غير اينها محتاج است که آن بآن باو افاضه شود و آني مستغني نخواهد شد
سيه رويي ز ممکن در دو عالم || نشد هرگز جدا و اللّه اعلم
و مراد از سيه رويي احتياج است پس بزبان قال و بزبان حال دائما بايد بگويد اهدِنَا الصِّراطَ المُستَقِيم‌َ و بگويد رَبَّنا لا تُزِغ قُلُوبَنا بَعدَ إِذ هَدَيتَنا.
جلد 3 - صفحه 116
و بعبارت واضح تر مثل وجود ممکن و آنچه که دارد مثل نور چراغ است که مادامي که مدد نفت و قوّه باو افاضه ميشود روشنايي دارد بمجرّد اينکه منع فيض شد معدوم صرف ميشود.
وَ هَب لَنا مِن لَدُنک‌َ رَحمَةً هبه و هديه و نحله و صله قريب المعني است و مراد اعطاء بلا عوض است و جميع نعم الهيّه دنيويّه و اخرويّه از اينکه باب است در دعا ميخواني (کل‌ّ نعمک ابتداء) فقط بايد در محل قابل باشد تا لغو و قبيح نشود و بعبارت ساده قابليّت قابل شرط است و الّا فاعليّت فاعل تام و تمام است وَ رَحمَتِي وَسِعَت کُل‌َّ شَي‌ءٍ فَسَأَکتُبُها لِلَّذِين‌َ يَتَّقُون‌َ وَ يُؤتُون‌َ الزَّکاةَ وَ الَّذِين‌َ هُم بِآياتِنا يُؤمِنُون‌َ سوره اعراف آيه 155.
إِنَّک‌َ أَنت‌َ الوَهّاب‌ُ صيغه مبالغه دلالت بر کثرت و دوام دارد خداوند دائما افاضه فيض ميفرمايد کُل‌َّ يَوم‌ٍ هُوَ فِي شَأن‌ٍ الرحمن آيه 29، بلکه تعبير به يوم از باب مثال است و الّا کل‌ّ آن هو في شأن.
و تعبير بکلمه: ان و کاف خطاب و تقديم انت دلالت دارد بر اينکه وهّابيّت منحصر است بذات مقدّس او، و غير او اگر احيانا از آنها عطائي ظاهر شود اولا بلاعوض نيست و لو براي ثواب باشد و ثانيا موقّت است دوام ندارد و ثالثا کوچک و حقير است.