آیه ۸ سوره آل عمران

سوره آل عمران، آیه ۸ · جزء ۳ · صفحه ۵۰

رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ

(راسخانِ در علم، می‌گویند:) «پروردگارا! دلهایمان را، بعد از آنکه ما را هدایت کردی، (از راه حق) منحرف مگردان! و از سوی خود، رحمتی بر ما ببخش، زیرا تو بخشنده‌ای!

معنی کلمات و عبارات
«لا تُزِغْ»: منحرف مگردان. «هَبْ»: عطاء کن. ببخش. «مِن لَّدُنکَ»: از سوی خود. «الْوَهَّاب»: بس بخشنده.
نزول
نکات آیه
۱ - راسخین در علم، از پروردگار، مصونیّت از انحراف فکرى و جدا نشدن از مسیر هدایت را خواهانند. «و الرّاسخون فى العلم یقولون ... ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا» ۲ - عالمان ژرفنگر، خواهان رحمتى ویژه از پروردگار هستند. «و الرّاسخون فى العلم یقولون ... ربّنا ... وهب لنا من لدنک رحمة» ۳ - خطر انحراف پس از هدایت، براى همگان (حتى راسخین در علم) «و الرّاسخون فى العلم یقولون ... ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا» ۴ - نیاز انسان به امداد پروردگار، براى استوار ماندن در مسیر هدایت «ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا» ۵ - ایمان به تمامى قرآن (محکمات و متشابهات)، هدایتى از جانب خداوند است. «و الرّاسخون فى العلم یقولون امنّا به کل من عند ربّنا ... ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا» جمله «هدیتنا» پس از «امنّا به کل مِن عند ربّنا»، مى تواند تفسیرى براى ایمانشان به تمامى قرآن باشد. ۶ - رسوخ در علم، زمینه دریافت هدایت از جانب خداوند است. «و الرّاسخون فى العلم یقولون ... ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا» ۷ - نگرانى مستمر عالمان ژرفنگر، نسبت به منحرف شدنشان از هدایت الهى «و الرّاسخون فى العلم یقولون ... ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا» ۸ - عالمان ژرفنگر، به ربوبیّت الهى و افاضه هدایت و رحمت از ناحیه او، اذعان دارند. «و الرّاسخون فى العلم یقولون ... ربّنا لا تزغ قلوبنا ... من لدنک رحمة» ۹ - عالمان ژرفنگر بیمناک از ابتلاى به انحراف، و امیدوار به رحمت و حفظ هدایت از جانب پروردگار «و الرّاسخون فى العلم یقولون ... ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا و هب لنا من لدنک رحمة» ۱۰ - قلب در اصطلاح قرآن، جایگاه هدایت و گمراهى است. «فامّا الّذین فى قلوبهم زیغ ... ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا» ۱۱ - ربوبیّت الهى، مقتضى هدایت و رحمت و حفظ بندگان از انحراف «ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا» ۱۲ - هدایت و انحراف انسان، بسته به خواست خداوند است. «ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا» در آیه فوق، انحراف قلب و هدایت انسان به خداوند اسناد داده شده است. پس انحراف قلب و هدایت انسان به خواست و مشیّت اوست. ۱۳ - تداوم هدایت، در پرتو دعا و استمداد از پروردگار «ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا» ۱۴ - دعا به هنگام برخوردارى از نعمت هدایت الهى، براى تداوم بخشیدن به آن، شیوه راسخین در علم «و الرّاسخون فى العلم ... ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا» ۱۵ - دوام هدایت، رحمت خاص خداوند است.* «ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا و هب لنا من لدنک رحمة» بنابراینکه جمله «و هب لنا ... »، تفسیر جمله «لا تزغ قلوبنا بعد اذ هدیتنا» باشد. ۱۶ - تنها خداوند، وهّاب (بخشنده بلاعوض) است. «انّک انت الوهّاب» حصر از ضمیر فصل استفاده مى شود. «هِبه» به معناى بخشش بدون عوض است. (مفردات راغب). ۱۷ - بخشندگى هر کس جز خدا، همراه با چشمداشت و عوض خواهى است. «انّک انت الوهّاب» برداشت فوق از مفهوم حصر استفاده شده است. ۱۸ - عالمان ژرفنگر خواستار رحمتى از خداوند، که فراتر از هدایت و استمرار آن است. «ربّنا لا تزغ قلوبنا ... و هب لنا من لدنک رحمة» بنابراینکه جمله «وهب لنا ... »، تفسیر جمله سابق نباشد; و چون پس از نعمت هدایت درخواست شده، نشانه برترى آن است.
تفسیر (۱۶)
روایات و احادیث
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۲)
  • وهّاب
  • قلب ادمی، تحوّل پذیر و قابل دگرگونی+۱ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۱۸ آیه
  • توجّه و التجا به ربوبیّت خدا، امری مطلوب در اداب دعا+۹ آیه
  • توجّه به صفات کمالی خداوند و حمد و ستایش او هنگام دعا، امری پسندیده+۴ آیه
  • مطلوبیّت سهیم کردن دیگران در دعای خود+۴ آیه
  • دعا برای جلب رحمت الهی، امری مطلوب+۹ آیه
  • مطلوب بودن دعا، برای بهره مندی از هدایت الهی+۱ آیه
  • ربوبیّت خدا، مقتضی دعا و بیان خواسته های خود+۱۲ آیه
  • رحمت خداوند بر بندگان، برخاسته از ربوبیّت او+۹ آیه
  • تعمیم دعا به دیگران، از اداب دعا+۶ آیه
  • یاد کردن صفات و اسمای خدا، به گونه ای مناسب با نیاز، از اداب دعا+۵ آیه
  • ذکر وهابیّت و بخشندگی خداوند، از اداب دعا+۱ آیه
  • ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۱۳ آیه
  • دعا برای جلب رحمت الهی، امری مطلوب+۸ آیه
  • دعای اولواالالباب، برای باقی ماندن در راه هدایت
  • برخورداری از رحمت خداوند، دعای راسخان در علم، به درگاه الهی+۱ آیه
  • مصونیّت از انحرافات قلبی و فکری، دعای راسخان در علم، به درگاه الهی+۱ آیه
  • ایمان راسخان در علم به وقوع حتمی قیامت، موجب درخواست رحمتی ویژه از جانب خداوند+۲ آیه
  • ایمان راسخان در علم به وهابیّت و بخشندگی خداوند+۱ آیه
  • ایمان راسخان در علم به بخشندگی خداوند، عامل درخواست رحمت ویژه از پروردگار+۱ آیه
  • راسخان در علم برخوردار از ایمان عمیق توحیدی و معتقد به مالکیّت خداوند بر جهان هستی+۱ آیه
  • راسخان در علم، خواهان رحمتی ویژه از پروردگار+۱ آیه
  • مصونیّت از انحراف فکری و جدا نشدن از مسیر هدایت، درخواست راسخان در علم از خداوند+۱ آیه
  • نگرانی راسخان در علم نسبت به منحرف شدن از هدایت الهی+۱ آیه
  • برخورداری راسخان در علم از هدایت الهی+۱ آیه
  • امیدواری راسخان در علم، به رحمت الهی+۱ آیه
  • درخواست رحمت الهی، به واسطه عالمان ژرفنگر+۱ آیه
  • عالمان ژرفنگر، بیمناک از ابتلا به گمراهی و امیدوار به رحمت و حفظ هدایت از جانب پروردگار+۱ آیه
  • قلب، جایگاه گمراهی+۲ آیه
  • خطر گمراهی پس از هدایت، برای همگان (حتّی راسخ در علم)+۱ آیه
  • راسخان در علم، خواهان مصون ماندن از گمراهی+۱ آیه
  • عملکرد انسانها، منشا واگذاشتن انان به حال خود و سرگردانی انان+۱ آیه
  • قلب انسان، کانون ادراک و شناخت+۲ آیه
  • راسخان در علم، خواهان انحراف پیدا نکردن قلب خود، پس از برخورداری از هدایت+۱ آیه
  • انعطاف و تاثیرپذیری قلب، از حوادث خارجی+۳ آیه
  • نقش دعا، در حفظ قلبها از انحرافات
  • دعای راسخان در علم، برای منحرف نشدن قلب خود، پس از هدایت شدن از ناحیه خدا+۱ آیه
  • قلب، جایگاه هدایت و گمراهی+۱ آیه
  • ایمان به تمامی ایات قران (محکم و متشابه)، هدایتی از جانب خداوند+۱ آیه
  • ارجاع متشابهات به محکمات و تفسیر صحیح متشابهات در سایه محکمات، منوط به هدایت الهی و عنایت خداوند+۱ آیه
  • راسخان در علم، نگران از افتادن در مسیر تاویل به رای متشابهات، همانند گمراهان بیماردل+۱ آیه
  • ایات محکم قران، نعمتی الهی و سبب هدایت انسان به فهم صحیح قران و متشابهات ان+۱ آیه
  • وهّاب/ اسماوصفات
  • یقین به قیامت، از اثار هدایت+۱ آیه
  • نیاز همیشگی انسان به هدایت الهی و تداوم امدادهای خداوند در ان مسیر
  • راسخان در علم، خواهان تداوم هدایت خویش، از سوی خداوند و مصونیّت از انحراف فکری+۱ آیه
  • ایمان، از زمینههای برخورداری از هدایت الهی+۱ آیه
  • رسوخ در علم و عمق دانش، زمینه دریافت هدایت از جانب خداوند+۱ آیه
  • هدایت انسانها، به دست خدا و در اختیار او+۲ آیه
  • درخواست هدایت از خداوند، در پرتو دعا و نیایش
  • راسخان در علم، انسانهایی هدایت یافته و مؤمن به ایات محکم و متشابه قران+۱ آیه
واژه‌ها