اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَم لَهُم شُرَکاءُ شَرَعُوا لَهُم مِن‌َ الدِّين‌ِ ما لَم يَأذَن بِه‌ِ اللّه‌ُ وَ لَو لا کَلِمَةُ الفَصل‌ِ لَقُضِي‌َ بَينَهُم وَ إِن‌َّ الظّالِمِين‌َ لَهُم عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ «21»
آيا از براي اينکه کفار و مشرکين شرکائي هست که براي آنها تشريع از دين کنند چيزي را که خداوند اذن نداده به او و اگر نبود کلمه فصل هر آينه حکم ميشد بين آنها به اتلاف، و نزول بلا و محققا از براي ظالمين عذاب دردناک است.
أَم لَهُم شُرَکاءُ اينکه آلهه که شريک خدا قرار دادند از اصنام و غير اينها مثل شمس، آتش، ملک، جن، انس، که هر دسته پرستش هر يک از اينها را مي‌کنند.
شَرَعُوا لَهُم مِن‌َ الدِّين‌ِ که دستوري داده باشند و ديني جعل کرده باشند مقابل دين خداوند متعال دين اسلام اما مثل اصنام و آتش و شمس و قمر و کواکب و گاو و گوساله و نحو اينها که شعور و ادراکي ندارند
جلد 15 - صفحه 478
و اما مثل ملک و جن که تماسي با آنها ندارند و اما مثل عيسي و ساير انبياء که دعوت آنها به توحيد و دين حق بوده.
ما لَم يَأذَن بِه‌ِ اللّه‌ُ که بر خلاف دين اسلام رفتار کنيد و اسلام را نپذيريد اينکه کفريات باعث نزول بلاهاي مهلکه ميشود چنانچه بر امم سابقه نازل شده.
وَ لَو لا کَلِمَةُ الفَصل‌ِ که خداوند تقدير فرموده که بر اينکه امت اينکه نوع عذابها را نازل نکند آنهم نه براي احترامات آنها بلکه براي اينکه در نسل آنها و لو در ازمنه دوري مثل زمان ظهور حضرت بقية اللّه يا دوره رجعت افراد مؤمن صالح بوجود مي‌آيند.
لَقُضِي‌َ بَينَهُم عذاب نازل ميشد و آنها را هلاک ميکرد ولي عذاب آنها را خداوند در آخرت مقرر فرموده.
وَ إِن‌َّ الظّالِمِين‌َ لَهُم عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ مکرر گفته‌ايم سه قسم ظلم داريم ظلم بدين که شامل تمام اديان باطله ميشود و مذاهب مختلفه که دين حق و مذهب حق را رها کنند و در مقابل دين اختراع کنند و بر طبقش مشي کنند ظلم به نفس که شامل تمام فسّاق و فجّار و عصات ميشود و ظلم به غير که اظهر افراد ظلم است آنهم دو قسم است فعلي و ترکي اما فعلي ظلم مالي و بدني و جاني و عرضي اذيت و اهانت و امثال اينها اما ترکي منع حقوق ذوي الحقوق مثل زوجه و اولاد و والدين و مؤمنين که فرمود
للمؤمن علي المؤمن ثلاثون حقا لا برائة له الا بالاداء و العفو
و از اينکه جمله بي‌اعتنايي و بي‌احترامي به کساني که واجب الاحترام هستند مثل انبياء و اولياء و علماء و ساير ذوي الاحترام از براي همه اينها عذاب اليم است و عذابهاي الهي تماما مولم است لکن ميانه آنها عذابي
جلد 15 - صفحه 479
که آلامش بيشتر است براي ظالمين است.