اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ الَّذِي نَزَّل‌َ مِن‌َ السَّماءِ ماءً بِقَدَرٍ فَأَنشَرنا بِه‌ِ بَلدَةً مَيتاً کَذلِک‌َ تُخرَجُون‌َ «11»
و خداوند آن خدايي است که نازل ميفرمايد از طرف بالا آب را بمقدار معين پس به آن آب زنده مي‌کنيم و برمي‌گردانيم شهرها و بلادهاي مرده را و همين نحو شما پس از مردن بيرون آورده ميشويد.
وَ الَّذِي نَزَّل‌َ مِن‌َ السَّماءِ ماءً بِقَدَرٍ مراد از سماء طبقات سماوات سبع نيست بلکه مراد از طرف بالاي سر است که اصلا لغت سماء از سموّ است بمعني علوّ و رفعت مقابل دنوّ و ضعة و آسمان‌ها را هم سماوات گفتند به اعتبار رفعت و علوّ آنها است زيرا ابرها بالاي سر مي‌آيند بتوسط بادها و از هم شکافته مي‌شوند و مواد مائيه آنها بر زمين نازل ميشود.
فَأَنشَرنا بِه‌ِ بَلدَةً مَيتاً نشور بمعني خروج است چنان که يوم القيمة را يوم- الحشر و النشر مي‌گويند زمين‌هايي که مرده‌اند در فصل خزان و خالي از گياه هستند بواسطه نزول باران از مرده بودن بيرون مي‌آيند و زنده مي‌شوند و اينکه دليل بر قدرت پروردگار است که هم مي‌ميراند و هم زنده مي‌کند چنانچه ميفرمايد فَانظُر إِلي آثارِ رَحمَت‌ِ اللّه‌ِ کَيف‌َ يُحي‌ِ الأَرض‌َ بَعدَ مَوتِها إِن‌َّ ذلِک‌َ لَمُحي‌ِ المَوتي وَ هُوَ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ آيه 49. و ميفرمايد: وَ مِن آياتِه‌ِ أَنَّک‌َ تَرَي الأَرض‌َ خاشِعَةً فَإِذا أَنزَلنا عَلَيهَا الماءَ اهتَزَّت وَ رَبَت إِن‌َّ الَّذِي أَحياها لَمُحي‌ِ المَوتي إِنَّه‌ُ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ فصلت آيه 39.
کَذلِک‌َ تُخرَجُون‌َ همين نحو که شما مرده و پوسيده و ريسيده شده‌ايد خداوند شما را زنده مي‌کند و از قبورتان بيرون آورده ميشويد. در بعض آيات بفعل معلوم تعبير فرموده که ميفرمايد خُشَّعاً أَبصارُهُم يَخرُجُون‌َ مِن‌َ الأَجداث‌ِ کَأَنَّهُم جَرادٌ مُنتَشِرٌ قمر آيه 7- و غير اينها. و در اينجا بفعل مجهول تعبير فرموده که
جلد 16 - صفحه 9
شما را از قبور بيرون مي‌کنند مثل اينکه نمي‌خواهند از قبور بيرون بيايند بجبر و عنف آنها را بيرون مي‌کنند چنان که ميفرمايد قالُوا يا وَيلَنا مَن بَعَثَنا مِن مَرقَدِنا- يس آيه 52- و در اخبار دارد و از آيات هم استفاده ميشود که ملائکه عذاب با غل‌ها و سلاسل مي‌آيند و آنها را از قبر بيرون مي‌کنند و رو بجهنم ميبرند که ميفرمايد إِذِ الأَغلال‌ُ فِي أَعناقِهِم وَ السَّلاسِل‌ُ يُسحَبُون‌َ فِي الحَمِيم‌ِ ثُم‌َّ فِي النّارِ يُسجَرُون‌َ مؤمن آيه 73.