تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنا أَ جَعَلْنا مِنْ دُونِ الرَّحْمنِ آلِهَةً يُعْبَدُونَ (45)
وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا: و بپرس اى پيغمبر از امم کسانى را که فرستاده بوديم، مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنا: پيش از تو از پيغمبران ما، يعنى مؤمنان اهل کتاب که علماى آنها باشند استفسار نما، يا از جميع امت يهود و نصارى سؤال کن که، أَ جَعَلْنا مِنْ دُونِ الرَّحْمنِ: آيا قرار داده‌ايم و فرموده‌ايم در کتب منزله ايشان که به غير از خداوند آمرزنده مهربان، آلِهَةً يُعْبَدُونَ: خدايان پرستيده شوند از اوثان و اصنام. حاصل آنکه از ايشان بپرس که هيچ امر کرده‌ام به عبادت بتان و در هيچ ملتى از ملل ايشان پرستش غير ذات يگانه خالق مقرر بوده. مراد استشهاد است به اجماع تمام انبياء بر توحيد.
تفسير دوم آيه: آنکه مراد سؤال حضرت است از پيغمبران سلف در شب معراج و چند روايت معتبره از خاصه و عامه وارد شده از جمله:
1- در کافى- ابو حمزه ثمالى روايت نموده که با حضرت باقر عليه السلام حج بجا آورديم و مردم در رکن با حضرت اجتماع کردند. نافع، غلام عمر بن الخطاب به هشام بن عبد الملک گفت: من مسائل دارم که جواب ندهد آن را مگر پيغمبر يا وصى پيغمبر. هشام گفت: برو سؤال کن از او شايد او را خجالت
«1» همان کتاب و باب حديث 14، ج 2، ص 602.
«2» تفسير برهان، ج 4، ص 146- 145، حديث 1 تا 13.
جلد 11 - صفحه 479
دهى. آمد خدمت حضرت عرض کرد: من خواندم تورات و انجيل و زبور و قرآن را، و شناختم حلال و حرام آن را و آمدم سؤال کنم تو را مسائلى که جواب آن را ندهد مگر نبى يا وصى نبى.
حضرت سر مبارک بلند فرمود: بپرس هر چه خواهى.
گفت: خبر ده چند سال بين حضرت عيسى عليه السلام و حضرت محمد صلى اللّه عليه و آله فاصله بود؟
حضرت فرمود: به قول تو يا به قول من؛ اما به قول من پانصد سال و به قول تو ششصد سال.
بعد پرسيد از فرمايش الهى «و اسئل من ارسلنا من قبلک من رسلنا» کيست آن کسى که پيغمبر از او سؤال کند و حال آنکه بين او و عيسى عليه السلام پانصد سال بود.
پس حضرت تلاوت نمود آيه معراج را «سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى» آنجا که سير داد حضرت را به بيت المقدس، جمع فرمود خدا اولين و آخرين پيغمبران را، پس امر فرمود جبرئيل اذان گويد، پس اذان گفت هر کدام فصول را دو مرتبه، و در اذان گفت «حى على خير العمل» پس مقدم داشت حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله را و نماز خواند به قوم، وقتى نماز تمام شد فرمود بر چه چيز شهادت دهيد و چه چيز را عبادت کنيد، گفتند شهادت دهيم «ان لا اله الا اللّه وحده لا شريک له و انک رسول اللّه» فرا گرفت بر اين عهود و مواثيق ما را.
نافع گفت: راست گفتى يا ابا جعفر «1».
و چند روايت بدين مضمون از خاصه وارد شده.
اما عامه- در حلية الاولياء- ابو نعيم حافظ محدث در تفسير اين آيه روايت نموده: قال النبى صلّى اللّه عليه و آله ليلة اسرى به جمع اللّه بينه و بين الانبياء قال سألهم يا محمد على ما ذا بعثتم قالوا بعثنا على شهادة ان لا اله الا اللّه و الاقرار بنبوتک
«1» تفسير برهان، ج 4، ص 147 حديث 1.
جلد 11 - صفحه 480
و الولاية لعلى بن أبي طالب «عليه السلام». فرمود پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله شبى که به معراج رفتم جمع فرمود خدا بين پيغمبر و انبياء، فرمود سؤال کن انبياء را بر چه چيز مبعوث شديد، گفتند: بر شهادت يگانگى خدا و اقرار به نبوت تو و ولايت على بن ابى طالب عليه السلام. «1»