تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
إِنَّا فَتَحْنا لَکَ فَتْحاً مُبِيناً «1»
إِنَّا فَتَحْنا لَکَ فَتْحاً مُبِيناً: بدرستى که ما فتح کرديم و گشوديم براى تو فتحى روشن و گشودنى هويدا. علما را در اين فتح اقوالى است: 1- فتح مکه معظمه. 2- فتح خيبر. 3- ظفر و نصرت حضرت بر جميع دشمنان به حجج باهره و معجزات ظاهره و اعلاى کلمه اسلام. 4- مراد فتح صلح حديبيه است که مقدمه فتح مکه است.
خلاصه واقعه: سال ششم هجرت، حضرت در خواب ديد که با جمعى از اصحاب به طواف مکه معظمه رفته‌اند. اصحاب تصور کردند در همين سال واقع شود. حضرت روز دوشنبه غره ذى قعده آن سال از مدينه بيرون و به عمره احرام گرفت، هفتاد شتر براى هدى همراه با اکثر صحابه، چون به حديبيه نزول نمودند خبر به مشرکان رسيد، به منع حضرت اتفاق کردند. از طرف آنها جمعى براى کشف حال خدمت حضرت، و معلوم شد حضرت براى زيارت آمده نه حرب، با اين وصف قريش به حميت و عصبيت راضى نشدند و اراده قتال کردند؛ بدين سبب بيعة الرضوان واقع شد. کفار از بيعت خائف، و کسى را خدمت حضرت و صلح کردند و صلحنامه نوشتند که تا ده سال ميان اهل اسلام و مشرکان قريش جنگ نباشد و مسلمانان سال آينده عمره بجاى آرند. اصحاب محزون شدند، حتى عمر به حضرت گفت: آيا نفرمودى اينکه داخل مسجد الحرام شويم! حضرت فرمود: آيا همين سال وعده دادم، من گفتم خدا وعده داده فتح مکه نمايم و سعى و طواف بجاى آرم. پس زياد گفتگو نمودند، حضرت فرمود: اگر صلح قبول نمى‌کنيد قريش مستعد حرب باشند، حمله نمودند شکست خوردند و به طرف پيغمبر آمدند، حضرت فرمود: يا على بگير شمشير را و حمله نما.
امير المؤمنين عليه السّلام با شمشير حمله به قريش، چون امير المؤمنين را مشاهده نمودند قريش برگشتند، اصحاب خجالت‌زده خدمت حضرت و بفرمود تا همان
جلد 12 - صفحه 141
جا محلّ شدند و قربانى کردند و بيست روز در حديبيه توقف؛ شبى اين سوره نازل شد، لذا بعضى تفسير آيه بر اين وجه نموده‌اند که ما حکم کرديم براى تو حکمى ظاهر و هويدا که آن صلح با قريش است و در حقيقت اين صلح مقدمه فتح شد.
سالم بن ابى جعد گويد از جابر پرسيديم از عده در حديبيه، گفت: قريب هزار و پانصد نفر و تشنگى بر ما غالب شد حضرت دست مبارک در ظرفى گذاشته آب جارى و همه سيراب شديم.
تتمه: از شعبى نقل است که بعد از نزول اين آيه، آيات عظيمه و علامات غريبه به فعل آمد: 1- صلح حديبيه. 2- بيرون آمدن آب از چاه حديبيه. 3- فتح مکه. 4- فتح خيبر. 5- ظفر اهل روم به فارس و اهل کتاب به مشرکان.
6- وعده مغفرت که علت فتح است به اعتبار مسببيت آن از جهاد- يعنى فتح از حيث آنکه متفرع بر مشقت جهاد که مستلزم دفع شرک و ترفع اسلام است سبب آن شد که: