تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَکَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَنْ نَکَثَ فَإِنَّما يَنْکُثُ عَلى نَفْسِهِ وَ مَنْ أَوْفى بِما عاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً «10»
إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَکَ: بدرستى که آنانکه بيعت مى‌کنند با تو در اين مکان، إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّهَ: جز اين نيست که بيعت مى‌کنند با خدا، چه مقصود ايشان از اين بيعت رضاى او سبحانه است؛ ديگر آنکه به حکم (و من يطع الرّسول فقد اطاع اللّه) طاعت پيغمبر همان طاعت خدا، پس بيعت با او در حکم بيعت با خدا باشد، و لذا بر طريق تأکيد فرمايد: يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ: دست پيغمبر که
جلد 12 - صفحه 150
در حکم دست خداست، بر بالاى دست ايشان است. و چون ذات سبحانى منزه از جوارح و صفات اجسام باشد، پس غرض از اين کلام تقرير اين معنى است که عقد ميثاق با رسول خدا مانند عهد و ميثاق است با خدا بدون تفاوت.
از حضرت رضا عليه السّلام مروى است که: کيفيت دست رسول بر بالاى دست ايشان به اين وجه بود که ايشان دست دراز کردندى و رسول دست ايشانرا بگرفتى و اخذ بيعت نمودى «1».
جابر بن عبد اللّه انصارى نقل نموده که در حديبيه هزار و چهار صد نفر بوديم، همه بيعت نموديم مگر ابن قيس منافق که در زير شتر پنهان شد «2».
نزد بعضى معنى آنکه قوت خدا در نصرت پيغمبر خود، فوق نصرت آنهاست مر او را، يعنى وثوق پيدا کن به نصرت خدا تو را نه به نصرت آنها اگرچه بيعت نمودند با تو.
بعد به جهت تهديد ناکثين به عهد فرمايد: فَمَنْ نَکَثَ: پس هر که بشکند عهد و بيعت را، فَإِنَّما يَنْکُثُ عَلى نَفْسِهِ: پس جز اين نيست مى‌شکند آن عهد را بر نفس خود، يعنى ضرر آن نقض عهد به خود او برگردد، چه در آخرت محروم از ثواب و گرفتار به عقاب باشد. وَ مَنْ أَوْفى: و هر که وفا کند، بِما عاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ: به آنچه عهد کرده است بر آن با خداى تعالى و بر آن ثابت قدم شود، فَسَيُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً: پس زود باشد که عطا فرمايد خدا او را مزدى بزرگ و ثوابى تمام که آن درجات عاليه بهشت است.
ابن عباس نقل نموده چون حضرت بر عزيمت مکه مصمم شد، اعرابى که در نواحى مدينه بودند بر موافقت ترغيب نمود که اگر قريش منع از دخول مکه و کار به محاربه افتد مهيا باشند، پس احرام گرفته با قربانى حرکت تا بدانند قصد محاربه ندارد بلکه به قصد عمره متوجه شود. اعراب از محاربه قريش ترسيده موافقت نکردند، پس هر يکى در آن تخلف نموده تعلل کردند، حق تعالى اخبار فرمود که چون از اين سفر مراجعت کنى و به مدينه آمدى.
«1» منهج الصادقين، ج 8، ص 367- 368. و نور الثقلين ج 5 ص 61 روايت 33 بنقل از ارشاد شيخ مفيد.
«2» تفسير ابو الفتوح، ج 10 ص 209.
جلد 12 - صفحه 151