سوره فتح(الفتح)، آیه ۱۰ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۲
إِنَّ الَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَن نَّكَثَ فَإِنَّمَا يَنكُثُ عَلَىٰ نَفْسِهِ وَمَنْ أَوْفَىٰ بِمَا عَاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا
کسانی که با تو بیعت میکنند (در حقیّقت) تنها با خدا بیعت مینمایند، و دست خدا بالای دست آنهاست؛ پس هر کس پیمانشکنی کند، تنها به زیان خود پیمان شکسته است؛ و آن کس که نسبت به عهدی که با خدا بسته وفا کند، بزودی پاداش عظیمی به او خواهد داد.
معنی کلمات و عبارات
«إِنَّ الَّذِینَ یُبَایِعُونَکَ ...»: اشاره به تجدید بیعت اصحاب کرام - رَضِیَ اللهُ عَنْهُمْ - با پیغمبر (ص) است. مسلمانان در حدیبیه دست خود را در دست رهبرشان محمد (گذاشتند و با او پیمان بذل جان و فداکاری و وفاداری بستند. چنین پیمانی را خداوند پیمان بستن با خود نامیده است و به «بیعةالرضوان» مشهور گشته است. «یَدُ اللهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ»: این تعبیر کنایه از آن است که بیعت با پیغمبر یک بیعت الهی است. انگار دست خدا بالای دست آنان قرار گرفته است و در دست ایشان گذارده شده است. یعنی نه تنها با پیغمبرش که با خدا بیعت میکنند. «نَکَثَ»: پیمانشکنی کرد.
نزول
سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۴ رویداد)
- فتح مکهمرتبط با نزول
۸ هجرت · مکه - ماجرای ابوبصیر
19 بعثت · ساحل دریای سرخ - فتح خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه عبدالرحمن بن عوف به دومةالجندل
19 بعثت · دومةالجندل - سریه عبدالله بن رواحه به خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه ابوبکر به فزاره
19 بعثت · فزاره - سریه ابوقتاده به خضره
19 بعثت · خضره - سریه علی به فدک
19 بعثت · فدک - سریه بشیر بن سعد به فدک
19 بعثت · فدک - سریه غالب بن عبدالله به الکدید
19 بعثت · الکدید - غزوه وادیالقری
19 بعثت · وادیالقری - ارسال نامه به پادشاهان و سران
19 بعثت · مدینه - بیعت رضوان
19 بعثت · حدیبیه - بازگشت جعفر از حبشه
19 بعثت · مدینه / خیبر
نکات آیه
۱ - حقیقت بیعت و پیمان با پیامبر(ص)، بیعت با خداوند است. «إنّ الذین یبایعونک إنّما یبایعون اللّه»
۲ - تجلّى مشیّت و خواست خداوند، در تصمیم گیرى ها،پیمان ها و موضع گیرى هاى پیامبر(ص) «إنّ الذین یبایعونک إنّما یبایعون اللّه»
تعبیر «إنّما یبایعون» مى رساند که عمل و تصمیم پیامبر(ص)، همان خواست و اراده خدا است و بدین جهت پیمان با او عین پیمان با خدا است.
۳ - بیعت مجدد مسلمانان با پیامبر(ص)، در شرایط بحرانى قبل از صلح حدیبیه «إنّ الذین یبایعونک إنّما یبایعون اللّه»
از قرینه هاى موجود در آیه شریفه، استفاده مى شود که بیعت مورد نظر، بیعت خاصى بوده است و از تعبیر «فمن نکث...» بحرانى بودن آن شرایط استفاده مى شود و شأن نزول نیز مؤید این دیدگاه است.
۴ - ضرورت اقدام رهبرى، به اخذ پیمان از پیروان، در مقاطع حساس و سرنوشت ساز* «إنّ الذین یبایعونک إنّمایبایعون اللّه »
پیامبر(ص) در شرایط بحرانى قبل از انعقاد صلح حدیبیه، از مسلمانان بیعت مجدد بر دفاع از دین گرفت. از این نکته استفاده مى شود که رهبرى، نباید همیشه به نخستین اعلام وفادارى افراد، تکیه کند; بلکه باید در شرایط حساس و سرنوشت ساز با اخذ بیعت مجدد، پیمان گذشته را تحکیم بخشد.
۵ - قدرت خداوند، حاکم بر بیعت کنندگان با پیامبر(ص) «إنّ الذین یبایعونک ... ید اللّه فوق أیدیهم»
بنابراین که «ید» کنایه از قدرت باشد، جمله «یداللّه فوق أیدیهم» پیام هشدارى است به این که: اى بیعت کنندگان! از شکستن بیعت ها بپرهیزید که با قدرت خداوند، مواجه خواهید بود.
۶ - قدرت و اراده خداوند، برتر از همه قدرت ها است. «ید اللّه فوق أیدیهم»
۷ - خداوند، حامى و یارى دهنده بیعت کنندگان با پیامبر(ص) و رهبران الهى «إنّ الذین یبایعونک ... ید اللّه فوق أیدیهم»
برداشت بالا بر این اساس است که تعبیر «ید اللّه...» در مقام تأیید و تشویق و دلجویى باشد; یعنى، اى بیعت کنندگان با پیامبر! شما با خدا بیعت کرده اید و از حمایت او برخوردار خواهید بود.
۸ - نتایج ناگوار پیمان شکنى با پیامبر(ص) و رهبرى الهى، تنها متوجه خود انسان است. «فمن نکث فإنّما ینکث على نفسه»
۹ - نقض کنندگان پیمان دین، در معرض قهر الهى و محروم از حمایت او «ید اللّه فوق أیدیهم فمن نکث فإنّما ینکث على نفسه»
«فاء» در «فمن...» مى رساند که لازمه «یداللّه فوق...»، این است که پیمان شکنان به خود زیان مى زنند; زیرا با پیمان شکنى از سایه حمایت خدا بیرون شده، در معرض انتقام و قدرت قاهر او قرار گرفته اند.
۱۰ - پاداش عظیم الهى، به وفاکنندگان به پیمان خویش با خداوند و پیامبر(ص) «و من أوفى ... فسیؤتیه أجرًا عظیمًا»
۱۱ - مؤمنان، مورد تشویق خداوند، براى پایدارى بر پیمان هاى الهى و دینى خویش «و من أوفى بما عهد علیه اللّه فسیؤتیه أجرًا عظیمًا»
۱۲ - صلح حدیبیه و فتح مکه، پاداش بزرگ الهى به ثابت قدمان بر پیمان با پیامبر(ص)* «و من أوفى ... فسیؤتیه أجرًا عظیمًا»
با توجّه به این که پیمان یاد شده، قبل از انعقاد صلح حدیبیه صورت گرفته است; احتمال مى رود که نوید «فسیؤتیه...» بر صلح حدیبیه و فتح مکه منطبق شود که پس از این پیمان رخ داده است; زیرا اگر آن بیعت و پایدارى نبود، نوبت به چنان پیروزى هایى نمى رسید.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار عهدشکنی با رهبران دینیآثار عهدشکنی با محمداهمیت بیعت با رهبریبیعت با خدابیعت مسلمانان با محمدتشویق به وفای به عهدحامی بیعت کنندگان با رهبران دینیحامی بیعت کنندگان با محمدحقیقت بیعت با محمدمحرومان از حمایت خدامغضوبیت عهدشکنانمنشأ معاهدات محمدمنشأ موضعگیری محمدعهد با محمداهمیت صلح حدیبیهبیعت با محمدپاداش وفای به عهدمحرومیت عهدشکناناهمیت فتح مکهپاداش بزرگآثار وفای به عهدقصه صلح حدیبیهحاکمیت قدرت خدامشمولان حمایت خدامغضوبان خداعهد با خداتشویق مؤمنانزیان به خودمسؤولیت رهبریمراتب پاداشحاکمیت اراده خداتوحید افعالیتشویقهای خداپاداشهای خدامشیت خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۴)
- بیعت با پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، مصداق بیعت با خداوند
- برگشت ضرر و زیان نقض بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله)، به خود نقضکننده بیعت
- بهرهمندی مؤمنان از پاداش بزرگ الهی، در صورت وفای به پیمان و بیعتشان با پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)
- وفاداری در بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله)، مصداق وفای عهد با خداوند
- بیعت مؤمنان با پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) در سرزمین حدیبیّه، جهت امادگی برای هرگونه فداکاری در جنگ+۱ آیه
- برخورداری وفاداران به عهد الهی، از ثواب الهی
- وفای به عهد و پیمان با خداوند و پیامبر(صلی الله علیه واله)، موجب برخورداری از پاداش عظیم خداوند
- وجوب وفاداری بیعت کنندگان با رسول خدا(صلی الله علیه واله)بر بیعت خود
- وجوب وفای انسان به عهد خود با خدا+۳ آیه
- لزوم وفا به عهد و پیمان الهی+۳ آیه
- خداوند، عطاکننده پاداش بزرگ به وفاکنندگان عهد خدا
- بیعت مسلمانان به وسیله دست خویش با محمّد(صلی الله علیه واله)، در بیعت رضوان+۱ آیه
- بالاتر بودن دست خدا از همه دستها، کنایه از برتری قدرت الهی بر همه قدرتها
- بیعت صحابه با پیامبر(صلی الله علیه واله) در سرزمین حدیبیّه، جهت امادگی برای هرگونه فداکاری در جنگ+۱ آیه
- بیعت صحابه با پیامبر(صلی الله علیه واله) به منزله بیعت با خداوند
- وجوب پایبندی انسان به عهد و پیمانهای مقرّر بین خود و خداوند+۴ آیه
- عهدشکنی با خداوند، موجب زیان به خود
- وفاداری در بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله)، مصداق وفای به عهد با خدا
- وفاکنندگان به عهد الهی، بهره مند از پاداش خداوند
- مؤمنان وفادار به عهد و پیمانهای الهی، مورد تشویق خداوند
- نتایج ناگوار عهدشکنی با محمّد(صلی الله علیه واله)، تنها متوجّه خود عهدشکنان
- ارامش قلب مؤمنان، بر اثر وفای به عهد، در بیعت با محمّد(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- وفای مؤمنان به عهد خود با پیامبر(صلی الله علیه واله)، مایه دستیابی انان به غنایم+۲ آیه
- عهد و بیعت مؤمنان با پیامبر(صلی الله علیه واله) و وفاداری به ان، مایه رضایتمندی خدا از انان+۱ آیه
- وفاداری مسلمانان به عهد خویش با محمّد(صلی الله علیه واله)، باعث فتح خیبر به دست انان با عنایت الهی+۱ آیه
- وفای به عهد مؤمنان با پیامبر(صلی الله علیه واله)، زمینه ساز فتح مکّه از سوی انان+۱ آیه
- وفای اهل ایمان به عهد و پیمان خویش با محمّد(صلی الله علیه واله)، مایه مصونیّت انان از اسیب رسانی دشمن+۱ آیه
- وفای به عهد و پیمان با محمّد(صلی الله علیه واله) موجب هدایت به صراط مستقیم+۱ آیه
- وفای به عهد و پیمان با پیامبر(صلی الله علیه واله) موجب برخورداری از پاداش عظیم خدا
- وفای خدا به عهد و پیمان خویش، امری تخلّف ناپذیر+۱ آیه
- قدرت و اراده خداوند، برتر و حاکم بر همه قدرتها+۴ آیه
- بیعت با محمّد صلی الله علیه و اله، مصداق بیعت با خداوند
- نقض بیعت با محمّد صلی الله علیه و اله، موجب ضرر و زیان
- وفای به پیمان و بیعت با محمّد صلی الله علیه و اله از سوی مؤمنان، مایه بهرهمندی از پاداش بزرگ الهی
- وفاداری در بیعت با محمّد صلی الله علیه و اله، مصداق وفای عهد با خداوند
- مخاطب قرار گرفتن محمد صلی الله علیه و اله به خطاب مهرجویانه، از سوی خداوند
- میثاق با محمّد صلی الله علیه و اله، در حکم میثاق با خدا
- پاداش عظیم الهی، به وفاکنندگان پیمان خویش با خداوند و محمّد صلی الله علیه و اله
- نتایج ناگوار عهدشکنی با پیامبر صلی الله علیه و اله، تنها متوجّه خود انسان
- مُؤتی/ اسماوصفات
- عقاید باطل و کردارهای بد، مایه خسارت نفس انسان+۱ آیه
- وجوب وفاداری بیعتکنندگان با پیامبر صلی الله علیه و اله بر بیعت خود
- وجوب وفابه عهد و پیمان الهی+۳ آیه
- وفای به وعده، موجب بهرهمندی از پاداش الهی