اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل لِلمُخَلَّفِين‌َ مِن‌َ الأَعراب‌ِ سَتُدعَون‌َ إِلي قَوم‌ٍ أُولِي بَأس‌ٍ شَدِيدٍ تُقاتِلُونَهُم أَو يُسلِمُون‌َ فَإِن تُطِيعُوا يُؤتِکُم‌ُ اللّه‌ُ أَجراً حَسَناً وَ إِن تَتَوَلَّوا کَما تَوَلَّيتُم مِن قَبل‌ُ يُعَذِّبکُم عَذاباً أَلِيماً «16»
بفرما به اين‌هايي که تخلف کردند از اعراب زود باشد که شما خوانده شويد براي جهاد با کفار که صاحب بأس شديد هستند با آنها مقاتله کنيد يا اسلام بياورند پس اگر اطاعت کنيد خداوند از تقصيرات قبل شما ميگذرد و بشما اجر نيکي عطا ميکند و اگر باز مخالفت کرديد و تولي نموديد عذاب ميکند شما را عذاب اليم.
قُل لِلمُخَلَّفِين‌َ مِن‌َ الأَعراب‌ِ همين‌هايي که منافق و في قلوبهم مرض بودند و قعود کردند و همراه حضرت نرفتند و معتذر شدند.
سَتُدعَون‌َ إِلي قَوم‌ٍ أُولِي بَأس‌ٍ شَدِيدٍ اختلاف کردند مفسرين که اينها کيانند حرب هوازن است، يا ثقيف يا حنين يا طائف يا تبوک، و بعضي گفتند راجع ببعد رسول است حرب فارس و روم و صفين. اقول: ظاهر همان حرب زمان نبي است.
تُقاتِلُونَهُم أَو يُسلِمُون‌َ اينکه جمله هم دلالت دارد بر همان زمان نبي (ص) زيرا کفار مقاتله ميکردند با مسلمين و مثل فارس و روم مسلمين با آنها مقاتله ميکردند.
جلد 16 - صفحه 208
فَإِن تُطِيعُوا و حاضر شديد براي جهاد و تائب شديد از تولي قبلي.
يُؤتِکُم‌ُ اللّه‌ُ أَجراً حَسَناً هم در دنيا سرفراز ميشويد و هم در آخرت سعادتمند مي‌گرديد.
وَ إِن تَتَوَلَّوا کَما تَوَلَّيتُم مِن قَبل‌ُ سستي و تقاعد و تخلف نموديد و بهمان نفاق و مرض قلب باقي مانديد.
يُعَذِّبکُم عَذاباً أَلِيماً که ميفرمايد: إِن‌َّ المُنافِقِين‌َ فِي الدَّرک‌ِ الأَسفَل‌ِ مِن‌َ النّارِ.
سپس خداوند بيان ميفرمايد کساني که معفو هستند از جهاد: