اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
هُم‌ُ الَّذِين‌َ کَفَرُوا وَ صَدُّوکُم عَن‌ِ المَسجِدِ الحَرام‌ِ وَ الهَدي‌َ مَعکُوفاً أَن يَبلُغ‌َ مَحِلَّه‌ُ وَ لَو لا رِجال‌ٌ مُؤمِنُون‌َ وَ نِساءٌ مُؤمِنات‌ٌ لَم تَعلَمُوهُم أَن تَطَؤُهُم فَتُصِيبَکُم مِنهُم مَعَرَّةٌ بِغَيرِ عِلم‌ٍ لِيُدخِل‌َ اللّه‌ُ فِي رَحمَتِه‌ِ مَن يَشاءُ لَو تَزَيَّلُوا لَعَذَّبنَا الَّذِين‌َ کَفَرُوا مِنهُم عَذاباً أَلِيماً «25»
آنها کساني هستند که کافر بودند و جلوگير شدند شما مسلمين را از دخول مسجد الحرام براي اعمال عمره و جلوگيري کردند بهدي شما را که برسانيد بمحل قرباني و اگر نبود مردان مؤمن و زن‌هاي مؤمنه که شما نمي‌دانستيد اينکه آنها را زير پا ميکردند پس اصابت ميکرد شما را از اينکه کفار ننگ و عار بدون علم براي اينکه خداوند داخل کند در رحمت خود هر که را بخواهد اگر تميز داده مي شدند مؤمنين با کفار هر آينه عذاب ميکرديم کساني که از آنها کافر هستند عذاب دردناکي.
خلاصه کلام اينکه جماعتي از ضعفا و مؤمنين و مؤمنات در مکه معظمه بودند که قدرت بر هجرت نداشتند و اينها با مشرکين مختلط بودند و تميز داده نمي‌شدند و اگر پيغمبر با مشرکين صلح نکرده بود و با آنها مبارزه ميفرمود و لو فتح و غلبه با مسلمين بود لکن در جهاد با کفار اينکه مؤمنين و مؤمنات هم کشته ميشدند و اينکه باعث ميشد که مشرکين مسلمين را سرزنش و تعيير کنند که اينها هم مسلک‌هاي خود را هم کشتند، و باعث رنجش خاطر مسلمين ميشد که ما چرا ندانسته اينکه مؤمنين را کشتيم و لو از روي خطا بود و لکن ديه و کفاره بآنها تعلق ميگرفت لذا امر بصلح شد، و اگر اينکه مؤمنين ممتاز بودند از کفار هر
جلد 16 - صفحه 215
البته امر بجهاد ميشد و کفار بعذاب اليم گرفتار ميشدند.
هُم‌ُ الَّذِين‌َ کَفَرُوا وَ صَدُّوکُم عَن‌ِ المَسجِدِ الحَرام‌ِ که وارد مسجد الحرام شويد براي اعمال عمره.
وَ الهَدي‌َ مَعکُوفاً أَن يَبلُغ‌َ مَحِلَّه‌ُ چون محل هدي عمره مکه است و محل هدي حج مني است نگذاشتند وارد مکه شويد و هدي را بمحل جود ذبح کنيد و محل شدند و بمدينه مراجعه کردند و با کفار صلح کردند.
وَ لَو لا رِجال‌ٌ مُؤمِنُون‌َ وَ نِساءٌ مُؤمِنات‌ٌ اينکه تصالح و مراجعت براي حفظ مؤمنين و مؤمنات بود که در ميان مشرکين بودند.
أَن تَطَؤُهُم آنها را بخيال اينکه جزو مشرکين هستند ميکشتيد فَتُصِيبَکُم مِنهُم مَعَرَّةٌ معرّة توبيخ و تعيير و سرزنش است که مشرکين شما را تعيير ميکردند که هم عقيده‌هاي خود را کشتند و بعلاوه گرفتار ديه و کفاره هم مي‌شديد.
بِغَيرِ عِلم‌ٍ ندانسته و جواب لو در تقدير است که اگر اينکه جهت نبود امر بجهاد ميکردم و بصلح راضي نميشدم و حکمت ديگر بر اينکه تصالح.
لِيُدخِل‌َ اللّه‌ُ فِي رَحمَتِه‌ِ مَن يَشاءُ چه بسا اينکه مشرکين بعض آنها در خلال اينکه مدت تصالح بشرف اسلام مشرف شوند، و چه بسا در نسل آنها مؤمنيني بوجود آيند و داخل در رحمت الهي شوند.
لَو تَزَيَّلُوا اگر اينکه مؤمنين که مختلط با مشرکين هستند و اينکه مشرکين که بعدا بشرف اسلام مشرف ميشوند يا در نسل آنها مؤمن بوجود ميآيند جدا و ممتاز بودند از ساير مشرکين.
لَعَذَّبنَا الَّذِين‌َ کَفَرُوا مِنهُم عَذاباً أَلِيماً چه عذاب‌هاي امم سابقه و چه قتل و اسيري.