اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِذ جَعَل‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا فِي قُلُوبِهِم‌ُ الحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الجاهِلِيَّةِ فَأَنزَل‌َ اللّه‌ُ سَکِينَتَه‌ُ عَلي رَسُولِه‌ِ وَ عَلَي المُؤمِنِين‌َ وَ أَلزَمَهُم کَلِمَةَ التَّقوي وَ کانُوا أَحَق‌َّ بِها وَ أَهلَها وَ کان‌َ اللّه‌ُ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عَلِيماً «26»
زماني که قرار دادند کساني که کافر شدند در قلوب خود حميت را همان
جلد 16 - صفحه 216
حميت جاهليت را پس خداوند نازل فرمود سکينه و قوت قلب را بر رسول خود و بر مؤمنين ثبات قدم و اطمينان خاطر، و لازم فرمود بر آنها کلمه تقوي را و بودند آنها اهل تقوي و سزاوار تقوي و احق بآن و هست خداوند بهر چيزي دانا.
عمده مانعي که باعث اينکه شد که کفار و مشرکين ايمان نياوردند همان حميت و عصبيت جاهليت بود که تقليد آباء و اجداد خود ميکردند چنانچه در بسياري از آيات تصريح باين دارد بعلاوه قساوت قلب و سياهي دل تسلط شيطان مکر و حيله، رؤساء عادت بفحشاء و منکرات، کبر و نخوت و ساير اخلاق رذيله و عناد خود را از قابليت هدايت انداخته‌اند که ميفرمايد:
إِذ جَعَل‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا تمام طبقات کفر را شامل ميشود از طبيعي دهري مشرکين يهود نصاري مجوس بلکه ارباب ضلالت و بدعت و منکرين ضروريات.
فِي قُلُوبِهِم‌ُ الحَمِيَّةَ همان عصبيت آبائي و اجدادي حَمِيَّةَ الجاهِلِيَّةِ مثل دوره جاهليت و مثل دوره حاضر.
فَأَنزَل‌َ اللّه‌ُ سَکِينَتَه‌ُ عَلي رَسُولِه‌ِ وَ عَلَي المُؤمِنِين‌َ در مقابل آن حميت خداوند ثبات قدم و قوت قلب باينها داده که هر چه امر سخت‌تر شود قوت قلب آنها بيشتر ميشود و ايستادگي ميکنند تا فتح و پيروزي نصيب آنها شود و لو بکشتن و کشته شدن باشد.
نکتتان: يکي آنکه قبلا که تذکر داديم در صاحب غار. و دومي آنکه کساني که در امر جهاد سستي کردند يا تقاعد نمودند يا فرار کردند مؤمن نيستند ..
وَ أَلزَمَهُم کَلِمَةَ التَّقوي بمراتب تقوي تقواي از عقائد فاسده و اخلاق رذيله و اعمال سيئه و از ترک واجبات بالاخص جهاد.
وَ کانُوا أَحَق‌َّ بِها وَ أَهلَها ممکن است مرجع ضمير بها و اهلها سکينه باشد يعني مؤمنين سزاوارتر هستند بنزول سکينه در قلوب آنها و اهليت دارند براي آن و ممکن است تقوي باشد که مؤمن اهل تقوي و سزاوار آن است و معني دوم اقرب است وَ کان‌َ اللّه‌ُ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عَلِيماً.
217