تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ کَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجاهِلِيَّةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَکِينَتَهُ عَلى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَ أَلْزَمَهُمْ کَلِمَةَ التَّقْوى وَ کانُوا أَحَقَّ بِها وَ أَهْلَها وَ کانَ اللَّهُ بِکُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيماً «26»
إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ کَفَرُوا: ياد بياور اى پيغمبر چون گردانيدند آنانکه کافر شدند، فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ: در دلهاى خود حميت را، يعنى آن چيزى را که دل را افروخته نمايد از خشم و غضب که از تعصب و تکبر و غيرت ناشى شده
جلد 12 - صفحه 166
باشد، پس تفسير حميت فرمايد بر طريق بدليت، حَمِيَّةَ الْجاهِلِيَّةِ: درآوردند در دل خود تعصب زمان جاهليت را که باعث فوران غضب آنها شد و به جهت آن گفتند چون حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله پدران و برادران ما را در بدر و احد کشته، سوگند به لات و عزى که او را در منازل خود درنياوريم. يا چون پدران ما مطيع او نشدند ما نيز منقاد او نشويم و ايمان نياوريم. خلاصه چون حميت جاهليت را مرعى داشتند، فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَکِينَتَهُ: پس نازل فرمود خداى تعالى طمأنينه و سکون خود را، يعنى آن چيزى که سبب اطمينان بود نازل فرمود خدا، عَلى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ: بر پيغمبر خود و بر مؤمنين تا ترک مقاتله نمودند و به مصالحه راضى شدند، وَ أَلْزَمَهُمْ کَلِمَةَ التَّقْوى: و لازم ساخت يعنى ثابت گردانيد خداى تعالى مؤمنان را سخنى که سبب پرهيزکارى است از طغيان و عدوان. مراد کلمه شهادت است، يا بسم اللّه الرحمن الرحيم که اهل مکه نگذاشتند که در عنوان صلحنامه نوشته شود، يا محمد رسول اللّه را که راضى به کتابت آن نشدند. وَ کانُوا أَحَقَّ بِها وَ أَهْلَها: و هستند مؤمنان سزاوارتر بدان از مشرکان و از اهل آن و اولى به آن، يعنى ايشانند که استحقاق و اهليت اين کلمه را دارند نه غير ايشان، يا ايشان احقند به نزول سکينه يا احقند به مکه و دخول آن از اهل آن. وَ کانَ اللَّهُ بِکُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيماً: و هست خدا به هر چيزى دانا و از آن جمله علم او سبحانه است به بواطن سراير آدميان، و لذا ذمّ مشرکان نموده به حميت و مدح مؤمنان فرموده به انزال سکينه و لزوم کلمه که قبل گذشت.