تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ رِزْقٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ تَصْرِيفِ الرِّياحِ آياتٌ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ «5»
وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ: و در اختلاف شب و روز در نور و ظلمت و
جلد 12 - صفحه 40
درازى و کوتاهى و آمدن هر يک عقب ديگرى براى نظام جامعه بشريت به حکمت و مصلحت تقدير فرموده که اگر غير اين ترتيب مقرره مى‌بود هر آينه آنچه بر روى زمين است از حيوانات و نبات هلاک مى‌شدند، چنانچه حضرت صادق عليه السّلام شرح آن را به مفضل فرمايد.
6- از شواهد الهيه: وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ: و در آنچه نازل فرمايد خدا از آسمان، مِنْ رِزْقٍ: از روزى، يعنى باران که سبب روزى است و مواد اغذيه به آن حاصل شود. فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ: پس زنده فرمايد زمين را بروئيدن نباتات و نمو اشجار، بَعْدَ مَوْتِها: بعد از پژمردگى و خشکى آن. گذشته از زنده شدن زمين از باران، فوائد بسيار دارد که حضرت اشاره فرمايد که بدنها را نرم و ملايم کند، و هوا را از کدورت جلا مى‌بخشد، و باو طاعون که از فساد هوا بهم مى‌رسد زايل گرداند، و آفات درختان و زراعات را برطرف کند.
7- از شواهد قدرت: وَ تَصْرِيفِ الرِّياحِ: و گردانيدن بادها به اختلاف جهات که آن جنوب و شمال و صبا و دبور است، يا به حسب تفاوت احوال در رحمت و عذاب چه بعضى از آن مثمر رحمت، و برخى از آن منتج عقوبت است.
کلينى رحمه الله در کافى: ابى بصير گويد به حضرت صادق عليه السّلام عرض کردم: مردم مذاکره کنند که باد شمال از بهشت و جنوب از جهنم باشد؟
حضرت فرمود: براى خداى تعالى لشکرهائى است از بادها، عذاب فرمايد به آن کسانى را که بخواهد از گناهکاران، پس هر بادى را ملکى موکل، پس هر گاه اراده فرمايد خداوند عز و جل اينکه عذاب فرمايد قومى را بنوعى از عذاب، وحى فرمايد به ملک موکل به آن نوع، پس امر نمايد ملک آن باد را و هيجان [کند] مانند هيجان شير غضبناک «1» ..
در اين مذکورات، آياتٌ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ: هر آينه علاماتى است بر کمال قدرت براى جماعتى که تعقل نمايند در اين امور مذکوره تا عالم شوند به آنکه او
«1» روضه کافى، جلد 1، صفحه 130- 131.
جلد 12 - صفحه 41
سبحانه مدبر و حکيم و قادر و عليم و غنى و قديم است.
تنبيه: عقل سليم به تدبر و تأمل در اين آيات بينات از خلق آسمان و زمين و ايجاد نفوس بشريه با حالات و کيفيات مختلفه و اختلاف شب و روز و نزول باران و زنده شدن زمين بعد از پژمردگى آن و گردانيدن بادها، هر آينه هر کدام اين مخلوقات و حوادثات متعدده آثار قدرت صانع و خالق عالم را مبرهن سازد.