«غض» به معناى پايين آوردن و کوتاه کردن است. اين واژه در قرآن، هم در مورد کوتاه کردن صدا به کار رفته و هم در مورد کوتاه کردن نگاه؛ چنانکه در مورد نگاه به نامحرمان، قرآن مى‌فرمايد: «قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ» «1»
اگر ادب در کلام لازم است، در رفتار و کردار، به طريق اولى لازم است.
آهسته سخن گفتن، نشانه‌ى ادب، تواضع، وقار و آرامش انسان است.
قرآن در اين آيه مى‌فرمايد: خداوند دلهاى افراد را آزمايش مى‌کند، تا ميزان پاکى و تقواى درون آنها را آشکار سازد. زيرا چه بسيار افراد رياکارانه اظهار ادب و تواضع مى‌کنند، ولى در درون متکبّرند.
پاداش‌هاى الهى معمولًا با صفات «کريم»، «عَظِيمٌ»، «کَبِيرٌ»* و «غَيْرُ مَمْنُونٍ»* (پيوسته) همراه است و اين بخاطر آن است که سرچشمه اين پاداش‌ها، رحمت و لطف بى‌نهايت خدا است.
«1». نور، 30.
جلد 9 - صفحه 164
ادب در گفتار
اين آيه ادب سخن گفتن با رسول خدا را بيان مى‌کند، در اينجا مناسب است به دستوراتى که اسلام براى نوع سخن و گوينده و چگونگى بيان او دارد، اشاره کنيم:
1. سخن بايد واقعى و حقيقى باشد. «بِنَبَإٍ يَقِينٍ» «1»
2. گفتار بايستى دل پسند باشد. «الطَّيِّبِ مِنَ الْقَوْلِ» «2»
3. سخن بايد رسا و شفّاف باشد. «قَوْلًا بَلِيغاً» «3»
4. بعضى از گفتار بايد نرم بيان شود. «قَوْلًا لَيِّناً» «4»
5. سخن بايد بزرگوارانه بيان شود. «قَوْلًا کَرِيماً» «5»
6. سخنى باشد که پذيرش و عمل آن آسان باشد. «قَوْلًا مَيْسُوراً» «6»
7. در گفتار هيچ گونه لغو و باطلى نباشد. «اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ» «7»، «عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ» «8»
8. گفتار بايد همراه با کردار باشد وگرنه قابل سرزنش است. «لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ» «9»