اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا إِن جاءَکُم فاسِق‌ٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَن تُصِيبُوا قَوماً بِجَهالَةٍ فَتُصبِحُوا عَلي ما فَعَلتُم نادِمِين‌َ «6»
اي کساني که ايمان آورده‌ايد اگر آمد شما را فاسقي بخبر مهمي تبين کنيد و تحقيق کنيد تا صدق و کذبش بر شما معلوم گردد و اثر بر او بار نکنيد که باعث مي‌شود که اصابت کنيد قومي را بجهالت پس صبح مي‌کنيد در حال پشيماني بر آنچه کرده‌ايد.
مفسرين عامه گفتند که: شان نزول آيه در مورد وليد بن عقبه بود که خبر داد رسول اللّه را که بني خزيمه کافر شدند بعد از اسلام و اينکه کذب محض بود، و از خبري که از حضرت مجتبي است در مجلس معاويه که: اينکه وليد ملعون سب امير المؤمنين را کرد حضرت در جواب او فرمايشاتي فرمود که خلاصه آن اينکه خداوند امير المؤمنين را در ده مورد از قرآن مؤمن ياد فرمود «و تو را در دو مورد فاسق شمرده يکي در آيه شريفه: أَ فَمَن کان‌َ مُؤمِناً کَمَن کان‌َ فاسِقاً لا يَستَوُون‌َ و يکي در: إِن جاءَکُم فاسِق‌ٌ بِنَبَإٍ.
لکن اخبار بسياري داريم از ائمه طاهرين که راجع بافک عايشه بوده نسبت بماريه قبطيه و ضريح پسر عم ماريه که آنها را قيصر روم فرستاده بود بر آن حضرت که شرح آن را مفصلا در سوره نور بيان کرديم مراجعه فرمائيد.
و اشکال باين که پيغمبر اگر ميدانست افک است چرا امر بقتل او داد با
جلد 16 - صفحه 225
امير المؤمنين و اگر نميدانست چرا تبين نکرد.
جواب اينکه: اينکه افک و دروغ يک افکي بود که بقول امروزه مي‌چسبيد لذا در السنه افتاده بود زيرا ماريه غالبا با اينکه جريح بود و جريح خدمت او را ميکرد بعلاوه پيغمبر از هيچکدام از زوجاتش اولاد نمي‌آورد بعد از خديجه حضرت خواست بر تمام معلوم شود که ضريح ممسوح است و هيچ عورت مردانه و زنانه ندارد.
اقول: مکرر گفته‌ايم که مورد مخصص نيست و منافي با عموم آيه نيست و حکم عام است يک مصداقش افک عايشه و يک مصداقش وليد بن مغيره (عقبه) و هزارها مصاديق ديگر.
مسألة: عامه متمسک شدند باين جمله: إِن جاءَکُم فاسِق‌ٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا باين که اگر عادل خبر داد نبايد تبين کرد و خبر او حجت است لکن اينکه جمله مفهومش اينکه است که اگر فاسق نيامد جاي تبين نيست چون خبري نيست تا تبين شود نه اينکه که اگر عادل است تبين نکنيد و مخصوصا در باب شهادت عدلين لازم است، و مخصوصا در اينکه مورد چهار شاهد عادل لازم دارد آن هم کالميل في المکحلة و الا حد قذف دارد.
أَن تُصِيبُوا قَوماً بِجَهالَةٍ يعني حذرا من ان تصيبوا فَتُصبِحُوا عَلي ما فَعَلتُم نادِمِين‌َ که ديگر سودي ندارد.