آیه ۶ سوره حجرات

سوره حجرات(الحجرات)، آیه ۶ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۶

معروف به: آیه نبأ

اگر فاسقی خبری آورد، درباره‌اش تحقیق کنید تا از روی نادانی به گروهی آسیب نرسانید.

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَن تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ

ای کسانی که ایمان آورده‌اید! اگر شخص فاسقی خبری برای شما بیاورد، درباره آن تحقیق کنید، مبادا به گروهی از روی نادانی آسیب برسانید و از کرده خود پشیمان شوید!

معنی کلمات و عبارات
«فَاسِقٌ»: کافر (نگا: نور / ). منافق (نگا: توبه / ). کسی که متجاوز از حدود شریعت بوده و برابر قرآن عمل نکند (نگا: مائده / ). در اینجا مراد کسی است که مجهول‌العداله بوده و صداقت او محرز نباشد. «بِجَهَالَةٍ»: از روی نادانی. به خاطر بی‌خبری و عدم آگاهی.
نزول

سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۴ رویداد)
نکات آیه
۱ - مؤمنان، موظف به بررسى درستى گزارش هاى شخص فاسق و اکتفا نکردن به صرف خبر دادن او «یأیّها الذین ءامنوا إن جاءکم فاسق بنبإ فتبیّنوا» ۲ - وجوب بررسى صدق خبر فاسق، منوط به مهم بودن آن است.* «إن جاءکم فاسق بنبإ فتبیّنوا» با توجه به این که «نبأ» به خبر مهم گفته مى شود; مى توان نتیجه گرفت که وجوب تبیّن در خصوص اخبار مهم است; نه در مورد مطلق خبر، هر چند ناچیز باشد. ۳ - اخبار شخص عادل، معتبر و بى نیاز از تبیّن و تفحّص «إن جاءکم فاسق بنبإ فتبیّنوا» وصف «فاسق»، مى رساند که «فسق مخبر» علت اصلى وجوب تبیّن و تفحّص است. بنابراین هر جا که مخبر عادل باشد، خبرش معتبر و بى نیاز از تبیّن است. ۴ - جامعه مؤمنان، موظّف به هشیارى و احتیاط در قبال اخبار مهم اجتماعى «یأیّها الذین ءامنوا إن جاءکم فاسق بنبإ فتبیّنوا» خطاب «یا أیّها الذین آمنوا» عام و متوجه جامعه ایمانى است و تعلیل «أن تصیبوا قوماً» مى نمایاند که موضوع، بیش از آن که درباره مسائل فردى و جزئى باشد، در زمینه امور اجتماعى است. ۵ - روحیه فسق، داراى تأثیر منفى در تشخیص ها و گزارش هاى فرد فاسق * «إن جاءکم فاسق بنبإ فتبیّنوا» وصف «فاسق»، مى رساند که عنوان فسق و روحیه بى پروایى فاسق، در ابعاد گفتارى و ادراکى وى تأثیر گذاشته و مانع از تشخیص درست و گزارش صحیح مى باشد. ۶ - اعتماد به خبر فاسق، بدون تحقیق و بررسى، دربردارنده خطر براى جامعه «أن تصیبوا قومًا بجهلة» ۷ - ترتیب اثر دادن به خبر فاسق، بدون تحقیق و بررسى، عملى جاهلانه و ندامت بار است. «أن تصیبوا قومًا بجهلة فتصبحوا على ما فعلتم ندمین» ۸ - نقش ویرانگر منابع خبرى فاسد، در مناسبات و امنیت جوامع «إن جاءکم فاسق بنبإ ... أن تصیبوا قومًا بجهلة» از تعلیل «أن تصیبوا قوماً بجهالة» و متفرع شدن آن بر فسق مخبر، مطلب بالا نتیجه گیرى مى شود. ۹ - لزوم دقت و احتیاط، در زمینه امور مرتبط به سرنوشت مردم و امنیت جامعه «فتبیّنوا أن تصیبوا قومًا بجهلة» تعلیل «أن تصیبوا قوماً»، مى رساند که نفس ارتباط داشتن یک موضوع با سرنوشت مردم و امنیت اجتماعى - صرف نظر از این که مخبر فاسق یا غیر فاسق - داراى اهمیت است و هر جا که موضوع از این ناحیه مبهم باشد، باید مورد دقت قرار گیرد. ۱۰ - جامعه صدر اسلام در معرض خطر، از ناحیه گزارش هاى برخى از افراد فاسق «إن جاءکم فاسق ... أن تصیبوا قومًا بجهلة» با توجه به شأن نزول هایى که مفسران ذکر کرده اند، هشدار خداوند در آیه شریفه، هنگامى صورت گرفت که نشانه هاى خطر یاد شده در جامعه به نوعى رخ نموده بود.
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۱- «من إحتجاج الحسن(ع) لمخالفیه ... و أمّا أنت یا ولید بن عقبه فواللّه ما ألومک أن تبغض علیّاً ... و قد سمّاه اللّه مؤمناً ... و سمّاک فاسقاً و هو قول اللّه عزّوجلّ ... «إن جاءکم فاسق بنبإ فتبیّنوا أن تصیبوا قوماً بجهالة...»; [منبع: احتجاج طبرسى، ج ۱، ص ۴۱۲; نورالثقلین، ج ۵- ، ص ۸۲، ح۱۱.] از احتجاجات امام حسن(ع) با مخالفان خود است که فرمود: اما تو اى ولیدبن عقبه! سوگند به خدا من تو را در دشمنى ات با حضرت على(ع) ملامت نمى کنم...; زیرا خداوند على(ع) را مؤمن ... و تو را فاسق خوانده است. ...و این سخن خداوند عزّوجلّ است: إن جاءکم فاسق بنبإ فتبیّنوا...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۰)
  • مؤمنان، تحت تربیت پروردگار+۲ آیه
  • اخبار دروغین و شایعات بیاساس، زمینهساز جنگ
  • جهل، عامل اقدام نسنجیده علیه دیگران
  • کارهای انجام شده بر اثر جهل، درپیدارنده پشیمانی
  • تحقیق و تبیّن، از عوامل رفع جهل
  • عمل کردن و تاثیر پذیرفتن از خبر فاسق، بدون تحقیق و بررسی، عملی جاهلانه و ندامتبار
  • وجوب تفحص و تحقیق، در خبر فاسق
  • حرمت قبول خبر فاسق، بدون تحقیق و تفحص
  • جواز عمل به خبر واحد شخص عادل، بدون تفحص و تحقیق
  • تفحّص در خبر واحد فاسق، امری لازم برای مؤمنان
  • لزوم تفحّص در خبر واحد فاسق، در امور مهم و بزرگ
  • تفحّص در خبر واحد فاسق، برای دوری از ضرر رساندن جاهلانه
  • تفحّص در خبر واحد فاسق، برای پیشگیری از پشیمانی، برخاسته از اقدام جاهلانه در عمل به ان
  • خبر دادن شخص عادل، معتبر و بی نیاز از تبیین و تفحّص
  • قبول خبر واحد، لازم و متعارف+۳ آیه
  • لزوم تحقیق و تفحص برای اثبات راستگویی فاسق، در خبرهایش
  • اعتماد به خبر فاسق، عامل ایجاد فتنه و اشوب در جامعه
  • اعتمادکنندگان به خبر فاسق، ایجادکننده فتنه در جامعه
  • فسق مخبر و گزارشگر، عامل تحقیق درباره گزارشهای او
  • خبر فاسق، به دور از هرگونه اعتماد و پذیرش از سوی مؤمنان، در صورت عدم بررسی و تحقیق ان
  • پذیرش خبر فاسق از سوی مؤمنان، در صورت عدم بررسی و تحقیق، موجب اسیب زدن به دیگران و پشیمانی
  • ولیدبن عقبه، مردی فاسق+۱ آیه
  • فسق ولیدبن عقبه، موجب لزوم تحقیق درباره خبر وی، از سوی مؤمنان
  • اهل ایمان از مخاطبان قران+۱ آیه
  • لزوم رعایت احتیاط و هوشیاری از سوی مؤمنان، در معاشرت با افراد فاسق
  • هشدار الهی به مؤمنان، مبنی بر اجتناب از پذیرفتن خبر فاسق بدون تحقیق و بررسی
  • بیزاری و تنفّر از کفر، فسوق و عصیان، از صفات اهل ایمان+۱ آیه
  • جامعه ایمانی، موظّف به هوشیاری و احتیاط، در برابر اخبار مهم اجتماعی
  • عمل به خبر فاسق، بدون تحقیق و تفحص از درستی ان، موجب ندامت و پشیمانی مؤمنان
  • وجوب تفحص و تحقیق، در خبر فاسق
واژه‌ها