گرچه اقتضاى ايمان، دورى از نزاع و برخورد ميان مؤمنان است، امّا مؤمنان، معصوم نيستند که خطايى از آنها سرنزند و چه بسا گفتن جمله‌اى يا انجام کارى، موجب بروز درگيرى ميان آنان گردد. بنابراين بايد آماده بود تا در صورت بروز چنين برخوردهايى، ضمن خاموش کردن آتش فتنه، حقّ مظلوم پايمال نشود و چنان با ظالم برخورد شود که ديگر تجاوزى تکرار نگردد.
در حديث مى‌خوانيم: برادر دينى خود را خواه ظالم باشد يا مظلوم، يارى کن. اگر مظلوم است، در گرفتن حقّ و اگر ظالم است، در جلوگيرى از ظلم. «1»
اين آيه، آيه‌اى است که براى تلاوتش دو دست قطع شد. در ماجراى جنگ جمل، هر چند حضرت على عليه السلام مخالفان را از برپاکردن جنگ نهى فرمود، امّا طرفداران عايشه گوش ندادند و حضرت به خداوند شکايت کرد که مردم نافرمانى مى‌کنند. آنگاه قرآن را به دست گرفت و فرمود: کيست که آيه وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ... را براى مردم بخواند؟
شخصى به نام مسلم مجاشعى گفت: من اين آيه را با صداى بلند مى‌خوانم. امام فرمود:
دستان تو را قطع و تو را شهيد خواهند کرد. گفت: «هذا قليل فى ذات الله» شهادت من در راه خدا چيزى نيست. آنگاه قرآن را به دست گرفت و در برابر لشگر عايشه ايستاد و مردم را به ايمان به خدا دعوت کرد تا شايد خونى ريخته نشود و جنگى صورت نگيرد، اما آنان بر او حمله کردند و دست راست او را قطع کردند، قرآن را به دست چپ گرفت، دست چپ او را نيز جدا کردند، قرآن را به دندان گرفت، سرانجام اين تلاوت کننده قرآن را به شهادت رساندند.
حضرت على عليه السلام بعد از شهادت او دستور حمله داد. «2»
آرى، ابتدا بايد با استناد به قرآن، اتمام حجّت نمود و سپس شجاعانه تا آخرين نفس در راه هدف مبارزه کرد.
«1». وسائل، ج 12، ص 212.
«2». بحار، ج 32، ص 175.
جلد 9 - صفحه 177
عدالت
در اين آيه، سه بار سخن از برقرارى صلح و اصلاح ميان مردم بر اساس عدالت به ميان آمده است: «فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ»
اصولًا، آفرينش بر اساس حقّ وعدل است. «بالعدل قامت السماوات» «1» و بعثت انبيا براى آن بوده است که مردم به عدالت قيام کنند. «لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ» «2»
در جوامع امروزى، تحقّق عدالت ملازم قانون‌مدارى و بى‌عدالتى مرادف قانون گريزى است. امّا کدام قانون؟ قانونى که ساخته دست بشرى همچون خودماست؟ قانونى که هر روز در حال تغيير و تحوّل است؟ قانونى که در آن منافع افراد و احزاب نهفته و برخاسته از افکار ناپخته و اطلاعات محدود و تحت تأثير تهديدها، تطميع‌ها و هوسهاى خود و ديگران وضع شده است؟ قانونى که قانون‌گذارش انواع قانون گريزى‌ها دارد و خود به آن عمل نمى‌کند؟
آيا اين قوانين مى‌تواند براى انسان قداست و کرامت داشته باشد و براى جامعه، عدالت و امنيّت را به ارمغان آورد؟
آنچه مى‌تواند صلح و عدالت را در جامعه حاکم سازد و از هرگونه خطا و نقص به دور باشد، قوانين الهى است که توسط پيامبران به بشر عرضه شده است. قوانينى که خالق انسان بر پايه‌ى علم وحکمت ولطف بى‌نهايت وضع کرده و آورنده‌ى آن اوّلين عامل به آن است.