اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
رِزقاً لِلعِبادِ وَ أَحيَينا بِه‌ِ بَلدَةً مَيتاً کَذلِک‌َ الخُرُوج‌ُ «11»
اينکه نخل خرما براي رزق بندگان است که از قامت او تا هسته او استفاده کنند و بهره‌برداري کنند، و زنده کرديم باين باران زمين مرده را و همين نحو است خروج در قيامت که پس از مردن روئيده ميشوند.
مسألة علمية: حکما گفتند. اعاده معدوم محال است زيرا ميگويند انفکاک معلول از علت محال است و لذا عالم را قديم ميدانند زيرا تا علت باقي است معلول هم باقي است و اينکه کلام مفاسد زيادي دارد زيرا موجب سلب اختيار و قدرت و علم از خدا ميشود زيرا علت نه اختيار دارد و نه علم و نه قدرت.
و ما مي‌گوييم: اينکه کلام در علت ذاتيه تمام است لکن اطلاق علت بر خداوند غلط است خداوند فاعل بالاختيار است ان شاء فعل و ان شاء لم يفعل، و تمام از روي علم و حکمت و صلاح است، و عالم حادث است اطلاق موجود خالق بر او ميشود بعلاوه و بناء بر قول آنها بايد هيچگونه تغييري در عالم پيدا نشود و اينکه خلاف حس و و جدان است و خود آنها هم در حيص و بيص افتاده و در ربط حادث بقديم دست پاهايي مي‌زنند.
رِزقاً لِلعِبادِ ممکن است اشاره بنخل باشد چنانچه در ترجمه بيان شد، ممکن است بلکه بعيد نيست که اشاره بمذکورات قبل باشد از نزول باران و انبات اشجار و حبوب و احياء ارض بعد موتها و ساير مذکورات بقرينه.
وَ أَحيَينا بِه‌ِ بَلدَةً مَيتاً که زمين مرده زنده ميشود.
کَذلِک‌َ الخُرُوج‌ُ انسان مرده هم زنده ميشود بلکه امر انسان اسهل است نه بدنش فاني شده فقط تبديل بخاک شده و نه روحش فقط تعلق بقالب مثالي پيدا کرده، و آنکه قدرت دارد بدن را خاک کند قدرت دارد خاک را بدن کند، و آن که تعلق روح را از اينکه بدن قطع مي‌کند و تعلق بقالب مثالي دهد ميتواند تعلق از او را قطع کند و بهمين بدن تعلق دهد جل الخالق.
243