سوره ق، آیه ۱۱ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۸
رِزْقاً لِلْعِبَادِ وَ أَحْيَيْنَا بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً كَذٰلِكَ الْخُرُوجُ
همه اینها برای روزی‌بخشیدن به بندگان است و بوسیله باران سرزمین مرده را زنده کردیم؛ (آری) زنده‌شدن مُردگان نیز همین گونه است!
معنی کلمات و عبارات
«رِزْقاً»: مفعول‌به فعل محذوف و یا مفعول‌له است، و یا حال و به معنی اسم مفعول، یعنی مرزوق است. «بَلْدَةً»: سرزمین. ناحیه. «الْخُرُوجُ»: بیرون آمدن از گورها در روز قیامت.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه می‌گذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- تأمین روزى خلق، از اهداف مهم ریزش باران و رویش درخت ها و گیاهان «و نزّلنا من السماء ... فأنبتنا به جنّ-ت و حبّ الحصید ... رزقًا للعباد»
۲- اهمیت خرما و درخت هاى نخل، در تغذیه آدمیان * «و النخل باسقت ... رزقًا للعباد»
از این که «النخل» به گونه مجزّا یاد شده است، اهمیت خرما در تغذیه خلق استفاده مى شود.
۳- زیبایى، شگفتى و ثمربخشى، آمیخته به هم در مظاهر طبیعت و آفریده هاى خدا * «زوج بهیج . تبصرة و ذکرى ... ماء مبرکًا ...و النخل باسقت لها طلع نضید . رزقًا للعباد »
خداوند در این آیات، با یادآورى هر یک از نعمت هاو مظاهر طبیعت وصفى حاکى از زیبایى و شگفتى علمى نیز براى آن آورده است و در پایان به ثمر بخشى عینى آنها - که تغذیه خلق باشد - اشاره کرده است; یعنى، رزق هاى آفریده خداوند یک بُعدى نیست و خداوند به وسیله آنها تنها تغذیه نمى کند; بلکه این روزى را با هنر و اسرار در مى آمیزد.
۴- مظاهر طبیعت با گستردگى و تنوع، در خدمت منافع انسان «و نزّلنا ... فأنبتنا ... و النخل ... رزقًا للعباد»
۵- بهرهورى خلق از روزى خداوند، مقتضى سر نهادن آنان به بندگى او * «فأنبتنا به ... و النخل باسقت ... رزقًا للعباد»
برداشت یادشده بدان احتمال است که آمدن «للعباد»، به جاى هر عنوان دیگرى (مانند «للخلق»، «للناس» یا «لکم») بیانگر وجود رابطه مستحکم میان رزّاقیت خدا و عبودیت انسان باشد.
۶- اراده الهى، حاکم بر نزول باران و رویش زندگى در سرزمین هاى مرده «و نزّلنا من السماء ... و أحیینا به بلدة میتًا»
انتساب فعل «نزّلنا» و «أحیینا» به خداوند و عوامل تحت فرمان او، تأکیدى بر حاکمیت اراده او بر هستى است.
۷- پیدایشِ حیات به وسیله باران، آیتى الهى و دلیلى بر امکان معاد «و أحیینا به بلدة میتًا کذلک الخروج»
۸- رویشِ دوباره گیاهان در پى خزان، نمودى از حیات دوباره انسان ها پس از مرگ «و أحیینا به بلدة میتًا کذلک الخروج»
۹- کارایى و تأثیر وسایط طبیعى، در تحقق معاد و حیات مجدد انسان ها * «و أحیینا به بلدة میتًا کذلک الخروج»
از این که در «مشبّه به» تعبیر «به» آمده است - که واسطه بودن باران در حیات زمین را مى رساند - این احتمال جان مى گیرد که در «مشبّه» نیز وسایط مؤثّر باشند; یعنى، معاد انسان ها نیز، در نتیجه تحولاتى طبیعى به تدبیر و اراده خداوند صورت مى گیرد.
۱۰- معارف دین در زمینه مسائل و مصادیق «غیب»، داراى مثال هاى عینى در جهان محسوس «و أحیینا به ... کذلک الخروج»
مسأله معاد از امور غیبى است; یعنى، حقیقت آن اکنون بر بشر نامعلوم است. ولى خداوند براى نزدیک کردن این معرفت غیبى به ذهن بشر، نمونه هاى مثالى از آن را در جهان طبیعت قرار داده است تا راه درک آن را هموارتر سازد.
۱۱- توجّه به علم و قدرت الهى و نمودهاى رستاخیز در طبیعت، زداینده هر شک در امکان معاد «قد علمنا ما تنقص الأرض منهم ... أفلم ینظروا إلى السماء فوقهم کیف بنینها ... و أحیینا به بلدة میتًا کذلک الخروج»
خداوند در پاسخ به شبهات منکران معاد، در این آیات به سه نکته اشاره کرده است: ۱- علم، ۲- قدرت، ۳-نمودهاى رستاخیز در طبیعت.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۶–۱۱ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۱
موضوعات
دسته‌بندی موضوعی
آثار استفاده از روزیاهمیت درخت خرماتشبیه حقایق غیبیتنوع موجودات آفرینشزمینه احیای مردگانفلسفه بارش باراننقش خرمافلسفه رویش درختانزمینه معادتشبیه به محسوساتزمینه رفع شبهات معادزمینه روزیآثار رویش گیاهاننشانه های معادفلسفه رویش گیاهاناهمیت خرمازیبایی آفرینشمنشأ احیای زمینفلسفه آفرینشتشبیه معقول به محسوسآثار ذکر قدرت خداشگفتیهای آفرینشعوامل حیاتزمینه عبودیتنقش بارانمنشأ بارانخالق آفرینشمنابع تغذیهمنافع انسانآثار ذکر علم خدافضایل انساندلایل معادحاکمیت اراده خدانقش عوامل طبیعیخالقیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۶)
- اب، از عوامل ابادانی زمین+۸ آیه
- نقش اب در تغذیه انسان+۴ آیه
- پیدایش حیات در زمین با اب باران، از ایات الهی+۹ آیه
- تامین روزی انسانها از سوی خدا، ایه الهی+۲ آیه
- تکذیب معاد از سوی اصحاب رس+۲ آیه
- خلقت نظام طبیعت و مواهب ان برای بهرهمندی انسان+۴ آیه
- نزول باران و حیات و سرسبزی زمینهای خشک و مرده در پی ان، دلیلی بر قدرت خداوند برای احیای مردگان+۱۰ آیه
- باران، نازل شده از اسمان، تامینکننده روزی انسانها+۲ آیه
- زنده شدن زمین، به وسیله باران نازل شده از سوی خداوند+۹ آیه
- باغهای میوه، تامینکننده ارزاق مردم+۵ آیه
- باران با برکت، باعث رشد و رویش گیاهان، باغات و حبوبات برای تامین روزی انسانها+۲ آیه
- نزول باران با برکت، علّتِ زنده شدن زمین مرده+۲ آیه
- احیای مجدّد انسانها از سوی خداوند در قیامت، مانند احیایزمین+۳ آیه
- معاد و احیای مجدّد انسانها از سوی خداوند در قیامت، به سان احیای زمین+۴ آیه
- خرما، از خوردنیهای حلال و مباح+۲ آیه
- پیدایش حیات زمین، پس از مرگ ان، از ایات خدا+۱۰ آیه
- نقش اساسی باران، در پیدایش حیات زمین+۷ آیه
- خداوند، منشا حیات در زمین+۱۰ آیه
- پیدایش درختان تنومند خرما با میوه های متراکم، در پی ریزش باران، نشانه ای بر حقّانیّت رستاخیز+۱ آیه
- خرما، از خوردنیهای حلال برای انسان+۲ آیه
- خداوند، منشا پیدایش خوردنیها+۶ آیه
- خوراکی بودن بعضی دانه ها، برای انسان+۴ آیه
- خداوند، رویاننده دانه های خوراکی برای تغذیه انسان+۴ آیه
- رویاندن دانه های دروشدنی، به منظور تامین رزق بندگان، از جانب خداوند+۱ آیه
- رویش دانه ها، جلوه حیات زمین+۲ آیه
- رویش انواع دانه ها از زمین، نشانه قدرت خدا بر احیای اموات+۲ آیه
- بهره مند شدن انسان، هدف نزول رزق و روزی از جانب خدا+۲ آیه
- بهره مندی انسان از رزق الهی، مقتضای سر فرود اوردن انان به بندگی او+۱ آیه
- نقش خرما و درخت نخل، در تامین رزق انسان+۱ آیه
- باغستانها، از موارد رزق الهی بر بندگان+۲ آیه
- حبوبات و دانه های گیاهان، از روزیهای خداوند به انسانها+۱ آیه
- خرما، از رزقهای انسانها+۱ آیه
- خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۱ آیه
- خلقت اسمان زیبا به فرمان خداوند، دلیلی بر قدرت وی بر احیای مجدد انسانها+۱ آیه
- زنده شدن شهرهای قحطی زده و خشک شده، به وسیله بارش باران+۴ آیه
- استعداد و قابلیّت زمین، برای ابادانی و عمران+۱۰ آیه
- اباد شدن و حیات یافتن زمین، با نزول باران+۶ آیه
- خداوند، منشا ابادانی زمین+۱۱ آیه
- تشبیه حقایق غیبی (معاد) به امور حسی، راهی برای اگاهی بشر از ان+۵ آیه
- قدرت خداوند بر احیای زمین، دلیل امکان حیات مجدّد مردگان و خروجشان از قبر+۲ آیه
- ناباوری قوم نوح به قیامت و معاد، سبب تکذیب ان+۳ آیه
- نقش کشاورزی، در رفع نیازهای غذایی انسان+۴ آیه
- معاد و احیای مجدّد انسانها از سوی خداوند، همانند رویش و سرسبزی زمین، پس از فسردگی و تبدیل دانه های بی جان به موجوداتی زنده+۴ آیه
- استفاده انسانها از محصولات کشاورزی، برای تغذیه و خوردن+۵ آیه
- شباهت رستاخیز انسانها و زنده شدن انها پس از مرگ در قیامت، به رویش گیاهان در زمین، بعد از ریزش باران+۷ آیه
- خداوند، افریننده و منشا رویش گیاهان+۵ آیه
- قدرت بر رویاندن گیاهان در زمین از سوی خداوند، دلیل بر امکان معاد+۵ آیه
- گیاهان، از منابع غذایی انسانها+۳ آیه
- برانگیختن مردگان در قیامت از سوی خداوند، همانند زنده شدن سرزمین مرده با روییدن گیاه و بارش باران+۴ آیه
- توجه به رویش گیاهان و احیای انها، زمینه ساز باور به حیات مجدد انسانهای مرده و برانگیختن انها از سوی خداوند در قیامت+۵ آیه
- اعطای حیات در دنیا نمودی از قدرت خدا در حشر مردگان+۵ آیه
- حیاتبخشی دوباره به مردگان به هنگام برپایی قیامت، همانند رویش گیاهان در زمین مرده پس از ریزش باران+۵ آیه
- شباهت احیای اموات در رستاخیز، به سرسبزی زمین پس از مرگ و پژمردگی+۳ آیه
- انکار معاد از سوی کافران نشات گرفته از شکّ و تردید نه باور علمی و یقینی+۱ آیه
- انکار معاد از جانب اصحاب رس، بر اثر شک و تردید انان در افرینش مجدّد از سوی خداوند+۳ آیه
- فرعون، از منکران معاد+۱ آیه
- انکار معاد و افرینش مجدّد انسانها، از ناحیه قوم تبّع+۳ آیه
- قوم ثمود، از انکارکنندگان معاد+۳ آیه
- تکذیب و انکار معاد، از سوی قوم عاد+۱ آیه
- قوم لوط، از انکارکنندگان معاد+۱ آیه
- انکار و تکذیب معاد، از جانب قوم نوح+۳ آیه
- استبعاد و انکار معاد، از سوی کافران مشرک+۵ آیه
- شباهت و همگونی معاد و احیای دوباره انسانها، با رویش و رشد گیاهان و ابادانی زمین+۶ آیه
- مطالعه در رویش و رشد گیاهان گوناگون بر زمین مرده، زایلکننده هرگونه تردید، در امکان معاد و قدرت خدا بر احیای مجدّد مردگان+۳ آیه
- شک و تردید برخی اقوام پیشین در معاد، عامل انکار و تکذیب ان از سوی انان+۱ آیه
- معاد، امری جسمانی و روحانی+۴ آیه