اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد خَلَقنَا الإِنسان‌َ وَ نَعلَم‌ُ ما تُوَسوِس‌ُ بِه‌ِ نَفسُه‌ُ وَ نَحن‌ُ أَقرَب‌ُ إِلَيه‌ِ مِن حَبل‌ِ الوَرِيدِ «16»
و هر آينه بتحقيق ما خلق فرموديم انسان را و ميدانيم آنچه خطور مي‌کند در قلب او از خيالات شيطاني و هواهاي نفساني و لو بر احدي ظاهر نکند و ما نزديکتريم بسوي او از رگ گردن و قلب بگردن و قلب خداوند احاطه قيوميت دارد
جلد 16 - صفحه 245
بجميع ممکنات و علم ذاتي بجميع موجودات.
وَ لَقَد خَلَقنَا الإِنسان‌َ آيا کسي که خلق کند خبر از خصوصيات مخلوقش ندارد: أَ لا يَعلَم‌ُ مَن خَلَق‌َ وَ هُوَ اللَّطِيف‌ُ الخَبِيرُ ملک آيه 4.
وَ نَعلَم‌ُ ما تُوَسوِس‌ُ بِه‌ِ نَفسُه‌ُ يَعلَم‌ُ خائِنَةَ الأَعيُن‌ِ وَ ما تُخفِي الصُّدُورُ مؤمن آيه 20 و وسوسه نفس همان خيالات شيطاني و خطورات قلبي و هواهاي نفساني است.
وَ نَحن‌ُ أَقرَب‌ُ إِلَيه‌ِ مِن حَبل‌ِ الوَرِيدِ کنايه از احاطه قيوميت و علميت است وَ أَن‌َّ اللّه‌َ قَد أَحاطَ بِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ عِلماً طلاق، آيه 12- و در معني حبل وريد بعضي گفتند: رگ گردن بگردن، بعضي گفتند: رگ قلب بقلب، هر چه معني باشد رگ بگردن و بهم وصل و متصل است لکن از يکديگر خبر ندارند و اينکه از باب تشبيه است و لذا تعبير باقرب فرده:
يار نزديکتر از من بمن است || اينکه عجبتر که من از وي دورم
انسان هر چه ايمانش قويتر باشد و تقوايش زيادتر و اعمالش صالحتر باشد قربش بحق يعني برحمت و تفضلات او بيشتر ميشود، و هر چه کفرش شديدتر باشد و اعمالش قبيحتر و طغيانش زيادتر بعد از رحمت و تفضلات بيشتر ميشود.