تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ «18»
ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ: تلفظ نکند آدمى از گفتارى، يعنى به هيچ چيز تکلم نمى‌کند، إِلَّا لَدَيْهِ: مگر آنکه نزديک او است، رَقِيبٌ عَتِيدٌ: نگهبانى است مهيا و آماده، پس نزد اين حال گفتار او را در نامه اعمال مى‌نويسند.
تنبيه: ابن بابويه رحمه اللّه در اعتقاديات فرمايد: اعتقاد ما آنست که نيست هيچ بنده‌اى مگر آنکه دو ملک موکّلند بر او، مى‌نويسند اعمال او را، قصد حسنه که نمايد براى او نوشته شود يک حسنه، و اگر بجا آورد، ده حسنه نوشته شود؛ و اگر قصد گناه کند ننويسند، و اگر بجا آورد هفت ساعت مهلت دهند، چنانچه توبه کنند ننويسند، و اگر توبه نکند بنويسند بر او يک گناه؛ و ملکان مى‌نويسند بر بنده هر چيزى را از گفتار و کردار حتى دميدن در خاکستر را «1».
و حضرت امير المؤمنين گذشتند بر مردى، تکلم مى‌نمود به کلام زيادى.
فرمود: اى مرد، تو پر کنى بر مليک خود کتابى را که به محضر پروردگار تو
«1» ترجمه اعتقادات صدوق (مترجم: سيد على محمد ابن سيد محمد الحسنى قلعه کهنه 1380 ق) باب 23 ص 80.
جلد 12 - صفحه 226
برگردد، پس تکلم کن به آنچه فايده دارد و واگذار آنچه فايده ندهد تو را «1».
و نيز فرمود: الرّجل المسلم يکتب محسنا مادام ساکتا فاذا تکلّم کتب محسنا او مسيئا: مرد مسلمان نوشته شود نيکوکار مادامى که ساکت باشد، وقتى تکلم نمود نوشته شود نيکوکار يا گناهکار «2».
محل ملکين ترقوه باشد، ملک دست راست مى‌نويسد حسنات را، و ملک دست چپ مى‌نويسد سيئات را، و دو ملک روز مى‌نويسد اعمال روز را، دو ملک شب مى‌نويسد اعمال شب را «3».
و در کافى- در ذيل حديثى از حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: وقتى بنده گناه نمايد، نويسنده حسنات به نويسنده سيئات گويد: عجله مکن، شايد در عقب آن حسنه‌اى بجا آورد که آن را محو نمايد، زيرا خداى عز و جل فرمايد:
«إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ» يا استغفار کند که بگويد: «استغفر اللّه الذى لا اله الا هو عالم الغيب و الشهادة العزيز الحکيم الغفور الرحيم ذا الجلال و الاکرام و اتوب اليه» ننويسد بر او چيزى، و اگر هفت ساعت بگذرد و نه حسنه نمايد و نه استغفار، صاحب حسنات گويد به صاحب سيئات: بنويس بر شقى محروم بر اينکه او شقى محروم است «4».