آیه ۱۸ سوره ق

سوره ق، آیه ۱۸ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۹

مَا يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاَّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ

انسان هیچ سخنی را بر زبان نمی‌آورد مگر اینکه همان دم، فرشته‌ای مراقب و آماده برای انجام مأموریت (و ضبط آن) است!

معنی کلمات و عبارات
«مَا یَلْفِظُ»: نمی‌اندازد. به بیرون پرت نمی‌کند. مراد از انداختن و پرت کردن، گفتن است. «لَدَیْهِ»: در کنار آن. نزد او. ضمیر (ه) به قول برمی‌گردد. این احتمال نیز وجود دارد که به گوینده بازگردد. «رَقِیبٌ»: مراقب و مواظب. «عَتِیدٌ»: مهیای انجام مأموریت و آماده انجام کار. در اینجا مراد آماده برای دریافتن و نوشتن است.
نزول
نکات آیه
۱- دریافت و ثبت حتمى هر سخن آدمى به وسیله توسط مراقبى آماده و گوش بزنگ «ما یلفظ من قول إلاّ لدیه رقیب عتید» ۲- سخنان آدمى، همانند سایر اعمال او، مسؤولیت آفرین و مورد محاسبه «ما یلفظ من قول إلاّ لدیه رقیب عتید» در آیه قبل، مسأله محاسبه و ضبط اعمال به صورت مطلق مطرح گردیده است و اکنون دراین آیه، ضبط و محاسبه گفتار، به انسان یادآورى شده است. ۳- گفتار آدمى، داراى اهمیّتى ویژه در مقایسه با سایر اعمال وى «ما یلفظ من قول إلاّ لدیه رقیب عتید» از اختصاص به ذکر یافتن «ما یلفظ...»، اهمیت و ویژگى گفتار استفاده مى شود. ۴- «رقیب» و «عتید»، دو فرشته ناظر بر اعمال هر انسان * «عن الیمین و عن الشمال قعید ... لدیه رقیب عتید» برداشت یاد شده بدان احتمال است که «رقیب» و «عتید»، اسم دو فرشته باشد که یکى از سمت راست و دیگرى از سمت چپ، ناظر و نگارنده اعمال اند. در این صورت «واو» عطف محذوف است.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۵- «عن أبى عبداللّه(ع) قال: إنّ المؤمنین إذا اعتنقا غمرتهماالرحمة ... فإذا أقبلا على المسائلة قالت الملائکة بعضها لبعض تنحّوا عنهما فإنّ لهما سرّاً و قد ستر اللّه علیهما. قال اسحاق: فقلت: جعلت فداک فلایکتب علیهما لفظهما و قد قال اللّه عزّوجلّ: «ما یلفظ من قول إلاّ لدیه رقیب عتید...»؟ قال یا اسحاق إنّ اللّه تبارک و تعالى إنّما أمر الملائکة أن تعتزل عن المؤمنین إذا التقیا إجلالاً لهما ... و یحفظه علیهما عالم السرّ و أخفى...; [منبع: کافى، ج ۲، ص ۱۸۴، ح ۲; نورالثقلین، ج ۵، ص ۱۱۰- ، ح ۲۳.] از امام صادق(ع) روایت شده است: هر گاه دو نفر مؤمن معانقه کردند، رحمت خدا آنان را فرا مى گیرد و هر گاه براى گفتوگو روبه رو شدند، فرشتگان بعضى به بعضى دیگر مى گویند: از نزد آن دو کنار بروید; زیرا آن دو سرّى دارند که خداوند آن را مستور داشته است. اسحاق بن عمار مى گوید: به امام (ع) گفتم: فدایت شوم پس لفظ آنان نوشته نمى شود با این که خداوند فرموده است: «ما یلفظ من قول إلاّ لدیه رقیب عتید...»؟ امام فرمود: خداوند - تبارک و تعالى - فرشتگان را امر فرموده که از مؤمنان هنگام ملاقات با یکدیگر (که جز رضاى خدا منظور نبوده)، از نزد آنان کنار روند و این امر براى تجلیل از مؤمنان است...; ولى الفاظ آنان را [خود خداوند] که عالم نهان و نهان تر [از اسرار ]است، محفوظ مى دارد...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲)
  • ثبت اعمال انسان و حفظ انها ازسوی فرشتگان مراقب وی+۶ آیه
  • ثبت تمام سخنان انسان ازسوی فرشتگان+۲ آیه
  • هشدار خدا به انسانها، از عذاب قیامت+۳ آیه
  • گفتار ادمی، دارای اهمیّتی ویژه، در مقایسه با سایر اعمال وی
  • خداوند، دانا و اگاه به تمامی سخنان+۲ آیه
  • ثبت اعمال ادمیان در نامه عمل شان، به وسیله فرشتگان+۶ آیه
  • ثبت اعمال و گفتار هر شخص، از سوی مراقبی اماده+۱ آیه
  • ماموران ثبت اعمال، ناظر بر اعمال بندگان+۲ آیه
  • تعدّد فرشتگانِ ناظر بر کردار انسانها+۳ آیه
  • دو فرشته، محافظ و مراقب اعمال ادمی+۱ آیه
  • ثبت حتمی هر سخن ادمی به وسیله مراقبی اماده و ملازم
  • توجّه انسان به دو مراقب بر اعمال وی، زمینهساز تبعیّت نکردن از وسوسههای نفس+۱ آیه
واژه‌ها