1- هر يک از انسان‌ها در قيامت حاضر شده و همچون دادگاه دنيوى، همراه با فرشته‌اى مراقب است که او را تحت نظر دارد. «وَ جاءَتْ کُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ»
«1». بقره، 148.
«2». آل‌عمران، 104.
«3». تفسير نمونه.
جلد 9 - صفحه 221
2- در قيامت، نه توان فرار و نه توان انکار است. «مَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌ»
3- وظيفه و مسئوليّت هر فرشته‌اى، معيّن است. «سائِقٌ وَ شَهِيدٌ»
4- غفلت انسان، عميق و فراگير است. «فِي غَفْلَةٍ» (تنوين نشانه اهميّت و (سياق) «فِي» نشانه احاطه و فراگير بودن آن است)
5- دنيا و جلوه‌هاى آن، به روى انسان پرده غفلت مى‌اندازد. غَفْلَةٍ ... غِطاءَکَ
6- انسان با اعمال خويش، براى خود پرده‌هاى غفلت بوجود مى‌آورد. «غِطاءَکَ»
7- دنيا، دار غفلت و آخرت، سراى هوشيارى است. کُنْتَ فِي غَفْلَةٍ ... فَبَصَرُکَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ
8- پرده‌هايى که انسان با رفتار خود براى خويش به وجود مى‌آورد، حجاب حق‌بينى او مى‌شود و روزى که پرده‌ها کنار رود، ديد او واقعى مى‌شود.
غِطاءَکَ ... فَبَصَرُکَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ
9- انسان غافل، در دنيا سطحى‌نگر است و ديد عميق ندارد ولى روز قيامت چشمش باز و تيزبين مى‌شود. فِي غَفْلَةٍ ... الْيَوْمَ حَدِيدٌ
10- فرمانِ انداختن به دوزخ، بيانگر حقارت و ذلت دوزخيان است. «أَلْقِيا»
11- ملاک در قيامت، عملکرد انسان است، از هر جنس و نژاد و قبيله‌اى که باشد.
«کُلَّ کَفَّارٍ»
12- آنچه سبب دوزخى شدن است، کفر و انکار لجوجانه است نه جاهلانه.
«کَفَّارٍ عَنِيدٍ»
13- کفر و شرک، سرچشمه ارتکاب مفاسد است. کَفَّارٍ ... مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ مُرِيبٍ الَّذِي جَعَلَ مَعَ اللَّهِ
14- احکام دادگاه الهى به قدرى محکم و حکيمانه است که تجديد نظر ندارد.
أَلْقِيا فِي جَهَنَّمَ کُلَّ کَفَّارٍ عَنِيدٍ ... فَأَلْقِياهُ فِي الْعَذابِ الشَّدِيدِ
15- دوزخ، داراى درکات و طبقات مختلفى از عذاب است. أَلْقِيا فِي جَهَنَّمَ ... فَأَلْقِياهُ فِي الْعَذابِ الشَّدِيدِ
تفسير نور(10جلدى)، ج9، ص: 222