نکته‌های تفسیر نور

امام صادق عليه السلام فرمودند: منظور از «قرين» در اين آيه، شيطان است. «1» آرى، در جاى ديگر نيز مى‌خوانيم: شيطان، قرين بعضى از خلافکاران مى‌گردد. «2» «فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ» «3» يکى از عوامل دوزخى شدن انسان، دوست و هم‌نشين بد است، چنانکه قرآن در اين آيات، از شيطان به عنوان هم‌نشينى که انسان را به دوزخ مى‌افکند نام برده است. يکى از ناله‌هاى دوزخيان در قيامت، اظهار ندامت از گرفتن دوستان بد در دنياست، چنانکه قرآن سخن آنان را چنين بيان مى‌فرمايد: «يا وَيْلَتى‌ لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِيلًا» «4» اى کاش! فلانى را به دوستى نمى‌گرفتم. در قيامت، ميان مجرمان با يکديگر، و مجرمان با رهبران فاسد، و مجرمان با شيطان، «1». بحار، ج 5، ص 323. «2». تفسير الميزان. «3». زخرف، 36. «4». فرقان، 28. جلد 9 - صفحه 223 گفتگوهايى است و هر کدام تلاش مى‌کنند که گناه خود را به گردن ديگرى بياندازند. در قرآن، صحنه‌هايى از اين مشاجرات نقل شده است، از جمله: گاهى به يکديگر مى‌گويند: «لَوْ لا أَنْتُمْ لَکُنَّا مُؤْمِنِينَ» «1» اگر شما نبوديد، قطعاً ما مؤمن بوديم، ولى پاسخ مى‌شنوند: «بَلْ لَمْ تَکُونُوا مُؤْمِنِينَ» «2» هرگز چنين نيست، بلکه شما خودتان ايمان‌آور نبوديد. در صحنه و موقفى ديگر به رهبران فاسد مى‌گويند: «کُنَّا لَکُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا» «3» ما تابع شما بوديم و بدبخت شديم، آيا مى‌توانيد امروز گرهى از کار ما باز کنيد. و در صحنه‌اى، شيطان را ملامت مى‌کنند و او مى‌گويد: فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَکُمْ‌ ... «4» مرا سرزنش نکنيد، خودتان را سرزنش کنيد، من کارى جز دعوت نداشتم، شما خودتان دعوت مرا پذيرفتيد. اين آيه نيز سخنى از ابليس است که مى‌گويد: پروردگارا من آنان را به طغيان وانداشتم. جهنّم همواره مى‌گويد: «هل من مزيد»، چنانکه جهنّميان نيز در دنياپرستى و مال و مقام و خوردن اموال مردم سيرى نداشته و «هل من مزيد» مى‌گفتند.