تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَوْ جَعَلْناهُ قُرْآناً أَعْجَمِيًّا لَقالُوا لَوْ لا فُصِّلَتْ آياتُهُ ءَ أَعْجَمِيٌّ وَ عَرَبِيٌّ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدىً وَ شِفاءٌ وَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ فِي آذانِهِمْ وَقْرٌ وَ هُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى أُولئِکَ يُنادَوْنَ مِنْ مَکانٍ بَعِيدٍ (44)
«1» بحار الانوار، ج 92، ص 25 ذيل حديث 25 بنقل از تفسير عياشى ج 1 ص 3.
جلد 11 - صفحه 381
وَ لَوْ جَعَلْناهُ قُرْآناً: و اگر قرار مى‌داديم قرآن را، أَعْجَمِيًّا: به غير لغت عرب، لَقالُوا لَوْ لا فُصِّلَتْ آياتُهُ: هر آينه مى‌گفتند کفار عرب از روى انکار، چرا مفصل و مبين نشده آيات آن به زبان عرب تا ما بفهميم آن را، ءَ أَعْجَمِيٌّ وَ عَرَبِيٌ: آيا کلام اعجمى است و حال آنکه مخاطب عربى است. حاصل بيان انکار و تنافر حال کتاب است، يعنى ما به لغت ايشان کتاب نازل و از قبيله آنها پيغمبر فرستاديم تا در حجت ابلغ و براى معذرت اقطع باشد؛ و اينکه آنها گويند کتاب عجمى و مخاطب عربى باشند به جهت فرط تکذيب و انکار است.
قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا: بگو اى پيغمبر مر ايشان را اين کتاب براى مؤمنان، هُدىً وَ شِفاءٌ: هدايت کننده است به طريق حق و شفاء دهنده از آنچه در سينه‌هاى آنهاست از امراض شک و شبهه، يا شفاء است جميع امراض ظاهره و باطنه و روحيه و جسديه را، وَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ: و آنکه ايمان نياورند به اين کتاب مجيد، فِي آذانِهِمْ وَقْرٌ: در گوشهاى ايشان سنگينى است، يعنى به گوش هوش نمى‌شنوند، وَ هُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى: و آن کتاب بر ايشان پوشيده است، يعنى از ديدن آيات آن چشم بصيرت نگشايند. مراد آنکه ايشان چون از آيات باهره و حجج ظاهره قرآن منتفع نشوند، پس گوئيا کرى و کورى مانع شنيدن و ديدن آنهاست. أُولئِکَ يُنادَوْنَ: آن گروه موصوفه ندا کرده مى‌شوند، مِنْ مَکانٍ بَعِيدٍ: از مکان دور، يعنى مثل ايشان در دورى از فهم و شدت اعراض از قرآن، مانند کسى است که او را از مسافت دور و دراز خوانند، که او نه آواز خواننده را مى‌شنود و نه او را مى‌بيند. مراد آنکه چنانچه از آواز منادى بعيد، نفعى به اين کس نرسد، همچنين خواندن قرآن بر کافران و معاندان فايده نمى‌دهد.