اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَو جَعَلناه‌ُ قُرآناً أَعجَمِيًّا لَقالُوا لَو لا فُصِّلَت آياتُه‌ُ ءَ أَعجَمِي‌ٌّ وَ عَرَبِي‌ٌّ قُل هُوَ لِلَّذِين‌َ آمَنُوا هُدي‌ً وَ شِفاءٌ وَ الَّذِين‌َ لا يُؤمِنُون‌َ فِي آذانِهِم وَقرٌ وَ هُوَ عَلَيهِم عَمًي أُولئِک‌َ يُنادَون‌َ مِن مَکان‌ٍ بَعِيدٍ (44)
و اگر ما قرار داده بوديم قرآن را بلسان عجم هر آينه ميگفتند اينکه کفار و مشرکين چرا تفصيل داده نشده آيات او آيا اعجمي و عربي با هم مناسبتي دارند بگو اينکه قرآن از براي کساني که ايمان آوردند هدايت کننده و شفاء است و کساني که ايمان نميآورند پرده گوشهاي آنها پاره شده است و اينکه قرآن بر آنها کوريست اين‌ها ندا داده ميشوند از مکان بعيدي.
وَ لَو جَعَلناه‌ُ قُرآناً أَعجَمِيًّا غير لغت عرب را اعجمي گويند بهر لساني باشد فارسي ترکي خارجي و عجم در لغة عربي بمعني گنگ است چنانچه عين وراء و باء بمعني معرب ما في الضمير است اگر قرآن بلسان غير عرب بود چون پيغمبر در مکه معظمه مبعوث برسالت شده اينکه کفار و مشرکين که اهل حجاز هستند درک نميکردند و ميگفتند چرا بيان نفرموده آيات او را.
لَقالُوا لَو لا فُصِّلَت آياتُه‌ُ و همين بهانه عدم تصديق قرآن ميشد خداوند بلسان عرب نازل فرمود با بيان روشن فصيح و بليغ ولي چه عربي باشد يا عجمي أَعجَمِي‌ٌّ وَ عَرَبِي‌ٌّ کساني که ايمان آورند ميبوسند و بچشم ميگذارند و بدل ميپذيرند و قبول ميکنند و هدايت ميشوند و استشفاء باو ميکنند.
قُل هُوَ لِلَّذِين‌َ آمَنُوا هُدي‌ً وَ شِفاءٌ هم شفاء قلب از مرض کفر و شرک و ضلالت و هم شفاء نفس از اخلاق رذيله و از معاصي و هم شفاء بدن از امراض جسماني.
وَ الَّذِين‌َ لا يُؤمِنُون‌َ اينکه قرآن مزيد بر کفر و عناد آنها ميشود چنانچه
جلد 15 - صفحه 443
ميفرمايد: وَ نُنَزِّل‌ُ مِن‌َ القُرآن‌ِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحمَةٌ لِلمُؤمِنِين‌َ وَ لا يَزِيدُ الظّالِمِين‌َ إِلّا خَساراً اسراء آيه 84.
فِي آذانِهِم وَقرٌ وقر سنگيني گوش يا پاره شدن پرده گوش است که هيچ استماع نميکنند و مراد گوش قلب است يعني هيچ بآنها تاثير ندارد.
وَ هُوَ عَلَيهِم عَمًي و اينکه قرآن بر آنها کوريست يعني چشم قلب آنها کور است ابدا حقايق قرآن را درک نميکنند.
أُولئِک‌َ يُنادَون‌َ مِن مَکان‌ٍ بَعِيدٍ اگر چه آنها بسيار نزديک هستند جسما بشما لکن روحا بسيار بعيد هستند زيرا توحيد با شرک ايمان با کفر هدايت با ضلالت نجات با هلاکت اطاعة با معصيت بينهما بون بعيد مثل کسي که بسيار دور است که هر چه فرياد بزني نميشنود بالجمله قلب که سياه شد و قساوت گرفت روي عقل را ميپوشاند که آينه قلب است جهل تاريک ميکند زيرا نور قلب علم است
(العلم نور يقذفه اللّه في قلب من يشاء)
في الحديث حب دنيا و هواهاي نفساني چشم آن را کور ميکند کبر و نخوت و عصبيت گوش قلب را کر ميکند معصية از رحمت و عنايت الهي دور ميکند باندازه‌اي که از حيوانات پست پست‌تر ميشود.