تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالُوا رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ فَاعْتَرَفْنا بِذُنُوبِنا فَهَلْ إِلى خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ «11»
قالُوا رَبَّنا: گويند اى پروردگار ما، أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ: بميرانيدى ما را دو نوبت، نوبت اول نزد انقضاى آجال، و نوبت دوم در قبر بعد از آن زنده گردانيدى بر اين منوال. وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ: و زنده گردانيدى ما را دوبار، بار اول در قبر، و بار دوم در بعث و نشور. نزد ابن عباس اماته اولى در اصلاب پدران وقتى که نطفه بودند، و اماته دوم در دنيا. احياى اول در دنيا براى تکليف، و احياى دوم در قيامت براى ثواب و عقاب. در تبيان- اماته اولى وقتى که ذريه آدم را بيرون آورد و
جلد 11 - صفحه 286
ميثاق را از آنها گرفت و بميرانيد، اماته دوم در دنيا. احياى اول وقتى که نطفه بودند، و احياى دوم در بعث «1». فَاعْتَرَفْنا بِذُنُوبِنا: پس اقرار کرديم ما به گناهان خود که از جمله آن تکذيب بعث و سؤال قبر بود، فَهَلْ إِلى خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ:
پس آيا بسوى بيرون آمدن از جهنم هيچ راهى هست؛ يعنى چون معترف شديم، آيا راهى هست که ما از آتش نجات يابيم و به بهشت رسيم.
تبصره:
يکى از معتقدات حقه، سؤال نکير و منکر است در قبر براى همين جسد عنصرى دنيوى، يعنى روح و نفس ناطقه انسانيه در قبر عود و داخل در جسد عنصرى دنيوى ميت شده از او سؤال کرده مى‌شود، پس اگر جواب صواب دهد فايز شود به روح و ريحان و جنت نعيم، و اگر جواب صواب ندهد نزل حميم در قبر او باشد.
بزرگان علماء اماميه مانند محقق طوسى و علامه حلى و شيخ مفيد و شيخ صدوق و حاجى استرابادى «رضوان اللّه عليهم» و علامه مجلسى فرموده:
اجماعى مسلمانان است که در قبر سؤال مى‌شود و روح به بدن عودت نمايد، بلکه از ضروريات دين اسلام و منکر آن کافر است، و آيات و احاديث بسيار دال است بر آن از جمله آيه «و احييتنا اثنتين» اعتراف کفار به دو زنده شدن: يکى در قبر، و دومى در قيامت.
اما اخبار: حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: ليس من شيعتنا من انکر اربعة اشياء: المعراج و المسلة فى القبر و خلق الجنّة و النار و الشّفاعة: «2» نيست از شيعيان ما کسى که انکار نمايد چهار چيز را: معراج، سؤال در قبر، خلق بهشت و جهنم، شفاعت.
و در حديث عرض دين حضرت عبد العظيم عليه السّلام خدمت امام على النقى عليه السّلام: و اقول انّ المعراج حق و المسائلة فى القبر حقّ. «3»
«1» تفسير منهج الصادقين (چ اسلاميه) ج 8 ص 132 بنقل از تبيان.
«2» تسلية الفؤاد، سيد عبد اللّه شبر، ص 196 و بحار الانوار ج 8 ص 37 روايت 13 بنقل از امالى الصدوق ص 177 با اندکى اختلاف.
«3» کمال الدين، ج 2 باب 37 ذيل روايت اول ص 380.
جلد 11 - صفحه 287
و حديث فاطمه بنت اسد مادر حضرت امير المؤمنين عليه السّلام که بعد از غسل او، حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله پيراهن مبارک را کفن او و خود بر شانه مبارک جنازه او را حمل تا وارد قبر و در ميان قبرش خوابيد، بعد جنازه را در قبر خواباند، ساعتى گذشت فرمود: «ابنک ابنک» پس بيرون آمد و خاک ريختند قبر را تسويه نمود. اصحاب از حضرت سؤال کردند، فرمود: تلقين نمودم او را از آنچه سؤال کنند از او، و سؤال کردند از پروردگارش، گفت: اللّه ربى، و پرسيدند از نبى او، حضرت محمد «صلى اللّه عليه و آله» پرسيدند از ولى او، توقف نمود، من گفتم: بگو پسرم، ولى و امام من است. پس ملکين برگشتند و فاطمه مرد «1».
موت ثانيه و تصديق آن در کتاب خدا است «ربنا امتنا اثنتين و احييتنا اثنتين».