سوره غافر، آیه ۱۱ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۸
قَالُوا رَبَّنَا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ فَاعْتَرَفْنَا بِذُنُوبِنَا فَهَلْ إِلَى خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ
آنها میگویند: «پروردگارا! ما را دو بار میراندی و دو بار زنده کردی؛ اکنون به گناهان خود معترفیم؛ آیا راهی برای خارج شدن (از دوزخ) وجود دارد؟»
معنی کلمات و عبارات
«أَمَتَّنَا اثْنَتَیْنِ»: دو بار ما را میراندهای. مراد از میراندن اوّل، آفرینش خاک بیجان انسان از عدم محض است (نگا: بقره / )، و مراد از میراندن دوم، مرگ بعد از پایان عمر است. «أَحْیَیْتَنَا اثْنَتَیْنِ»: دو بار ما را زندگی بخشیدهای. مراد از حیات دوم، زنده گرداندن اموات پس از پایان جهان و سر بر آوردن از گورها به هنگام رستاخیز است. اشاره دوزخیان به دو بار میراندن و زنده گرداندن شاید بدین خاطر باشد که میخواهند بگویند، ای خداوندی که مالک مرگ و حیاتی! توانائیِ این را داری که دو ممات و دو حیات را برای ما تبدیل به سه ممات و سه حیات کنی و ما را بازگردانی تا در مقام جبران برآئیم.
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - اعتراف کافران در قیامت، به دو بار مردن و دو بار زنده شدن خود با قدرت الهى «قالوا ربّنا أمتّنا اثنتین و أحییتنا اثنتین»
۲ - انسان، از آغاز آفرینش خود تا روز قیامت، برخوردار از دو مرگ و دو حیات «قالوا ربّنا أمتّنا اثنتین و أحییتنا اثنتین»
۳ - وجود عالم برزخ (عالم پس از دنیا و پیش از برپایى قیامت) و زنده شدن و مردن انسان ها در آن عالم * «قالوا ربّنا أمتّنا اثنتین و أحییتنا اثنتین»
در این که مقصود از دو مردن و دو زنده شدن چیست؟ میان مفسران چند دیدگاه وجود دارد: مهم ترین آنها، دو نظریه است: ۱- زنده شدن در عالم برزخ و قیامت و مردن در دنیا و عالم برزخ; ۲- مرگ در آغاز تکوین انسان، پیش از دمیده شدن روح در وجود وى و مردن در پایان عمر و زنده شدن با دمیدن روح در انسان و زنده شدن در قیامت. این حقیقت در سوره «بقره» چنین یاد شده است: «و کنتم أمواتاً فأحیاکم ثمّ یمیتکم ثمّ یحییکم ثمّ إلیه ترجعون». برداشت یاد شده مبتنى بر دیدگاه نخست است.
۴ - مرگ و حیات، به قدرت خدا است. «ربّنا أمتّنا اثنتین و أحییتنا اثنتین»
۵ - انکار قدرت خداوند بر حیات مجدد انسان ها و برپایى قیامت از سوى کافران «قالوا ربّنا أمتّنا اثنتین و أحییتنا اثنتین فاعترفنا بذنوبنا»
اعتراف کافران در روز قیامت به دو بار مردن و زنده شدن و نیز گنه کار بودن شان، نشانگر آن است که آنان در دنیا منکر توانایى خداوند بر احیاى مجدد انسان ها بودند. از این رو به خطاکار بودن شان اعتراف مى کنند.
۶ - اعتراف کافران لجوج و حق ناپذیر در قیامت به ربوبیت خداوند «قالوا ربّنا»
۷ - اعتراف کافران حق ناپذیر در قیامت، به گناهان خود پس از مشاهده قدرت الهى در آخرت «فاعترفنا بذنوبنا فهل إلى خروج من سبیل»
۸ - درخواست عاجزانه کافران و مشرکان، از خداوند براى رهایى خود از عذاب «فهل إلى خروج من سبیل»
۹ - در قیامت هیچ راه و روزنه نجات از عذاب الهى، براى کافران نخواهد بود. «فهل إلى خروج من سبیل»
تنکیر «خروج» و «سبیل» براى نوعیت است; یعنى، کافران از تمامى راه هاى خروج و وسایل رهایى محروم اند.
۱۰ - یأس و ناامیدى شدید کافران حق ناپذیر، از نجات خویش از عذاب الهى «فهل إلى خروج من سبیل»
مفسران بر این باوراند که چنین سخنى، از زبان کسانى صادر مى شود که یأس و ناامیدى بر وجود آنان چیره شده باشد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۷–۲۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۱–۱۷ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اقرار به تعدد حیاتاقرار به تعدد مرگانسان ها در عالم برزختجدید مرگ کافرانتعداد زندگی انسانتعداد مرگ انساندرخواست کافرانمرگ در عالم برزخیأس حق ناپذیراندرخواست مشرکانمکذبان قدرت خداتجدید حیات کافرانحیات برزخیدرخواست نجات از عذابنقش قدرت خدادرخواست از خداتجدید حیات انسانیأس کافرانحتمیت عذاب اخروی کافراناقرار اخروی کافراناقرار علیه خوداقرار به گناهاقرار به ربوبیت خدامکذبان قیامتمنشأ حیاتمنشأ مرگآثار قدرت خداعذاب کافران
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۷)
- کافران در قیامت، ارزومند بازگشت به دنیا+۱ آیه
- اعتراف کافران به گناه خود و ارزومند رهایی خویش از تنگنای گرفتار امده در ان
- گرفتاری کافران به عذاب قیامت، زمینه ارزومندی انان به رهایی از ان+۱ آیه
- گرفتاری کافران به عذاب قیامت، زمینه ارزومندی انان به رهایی از ان
- استغاثه کافران به درگاه پروردگار، برای رهایی از دوزخ+۶ آیه
- دو بار مُردن پیش از ورود به جهنّم، از اعترافات جهنّمیان
- دو بار زنده شدن پیش از ورود به جهنّم از اعترافات جهنّمیان
- اعتراف جهنّمیان به گناه خویش+۳ آیه
- اقرار کافران در قیامت به ربوبیّت خداوند+۴ آیه
- اعتراف کافران در دوزخ به گناه خویش+۳ آیه
- اعتراف کافران در قیامت به دو بار مردن و دو بار زنده شدن خود با قدرت الهی+۱ آیه
- انسان، دارای حیات اخرتی+۲ آیه
- زنده شدن انسان در عالم برزخ، پس از مرگ
- اعتراف کافران به مرگ دوباره خویش در عالم برزخ، پس از فرارسیدن قیامت+۱ آیه
- وقوع مرگ در عالم برزخ، پس از مرگ در دنیا
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۷ آیه
- ایمنی و نجات از عذاب الهی، در گرو اعتقاد توحیدی و پرهیز از شرک+۱ آیه
- خداوند یگانه، تنها حاکم در عرصه قیامت+۱ آیه
- تهدید کافران به اتش جهنّم، از جانب خدا+۱ آیه
- تهدید کافران به اتش جهنّم+۲ آیه
- ارزوی جهنّمیان، نجات خویش از تنگنای گرفتار امده در ان
- اعتراف جهنّمیان، به گناه خویش+۴ آیه
- حرمت کفر به خداوند+۳ آیه
- اقرار کافران در قیامت به دو بار مردن و دو بار زنده شدن خود با قدرت الهی
- خداوند، پدیداورنده حیات+۳ آیه
- ربوبیّت خداوند بر انسان، منشا زنده کردن و میراندن ادمیان
- اعتراف دوزخیان در جهنّم، به ربوبیّت خدا+۴ آیه
- کفر، مانع از بهره مندی از نتایج دعا+۴ آیه
- دعای کافران، برای خروج و نجات از عذاب جهنم+۳ آیه
- بی تاثیری دعای کافران، جهت خروج از عذاب الهی+۲ آیه
- ارزوی کافران در قیامت، بازگشت به دنیا+۱ آیه
- بازگشت برخی کافران به دنیا، در اخرالزّمان+۲ آیه
- بقای روح ادمی، در عالم پس از مرگ
- روح، امری مجرّد از مادّه و مستقلّ از بدن و باقی پس از مرگ
- پرسش دوزخیان، جهت یافتن راه نجاتی برای خویش
- سؤال مایوسانه و عاجزانه کافران از خداوند، جهت نجات از عذاب+۱ آیه
- پرسش دوزخیان، جهت یافتن راه نجاتی برای خود
- سؤال مایوسانه و عاجزانه کافران از خداوند، جهت نجات از عذاب+۱ آیه
- استغاثه مشرکان به درگاه پروردگار در اخرت، برای رهایی از دوزخ+۴ آیه
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۴ آیه
- گرفتاری کافران به عذاب قیامت، زمینه ارزومندی انان به رهایی از ان+۱ آیه
- شرک و کفر، سبب قبول نشدن عذرخواهی برای رهایی از عذاب الهی+۱ آیه
- کفر، مانع اجابت دعا+۴ آیه
- داوری نهایی خداوند، درباره گریزناپذیری کافران از عذاب جهنّم+۲ آیه
- رجعت گروهی از کافران، در اخرالزّمان+۲ آیه
- اعتراف کافران به مرگ دوباره خویش در عالم برزخ، پس از فرا رسیدن قیامت+۱ آیه
- کافران، خواهان خروج و نجات از عذاب الهی، پس از گرفتار شدن به ان، در قیامت+۱ آیه
- اعلام بغض و دشمنی شدید خداوند نسبت به کافران لجوج و حق ناپذیر در قیامت+۲ آیه
- قیامت، روز حسرت و ندامت کافران+۵ آیه
- انکار رسالت پیامبر(صلی الله علیه واله) و کتمان حقایق الهی، مایه حسرت و پشیمانی کافران در قیامت+۳ آیه
- بازگشت گناهکاران به دنیا، در اخرالزّمان
- گناهکاران در قیامت، ارزومند رهایی خویش، از دام عذاب دوزخ
- اعتراف کافران به گناه خویش، در جهنّم+۱ آیه
- خداوند، زمامدار مرگ و حیات+۱ آیه
- وقوع مرگ در عالم برزخ، پس از مرگ در دنیا
- اعتراف کافران به دو بار مرگ برای انان، از طرف خداوند+۱ آیه
- اعتراف کافران در قیامت به حیات مجدّد خود+۳ آیه