تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ قالَ فِرْعَوْنُ ذَرُونِي أَقْتُلْ مُوسى وَ لْيَدْعُ رَبَّهُ إِنِّي أَخافُ أَنْ يُبَدِّلَ دِينَکُمْ أَوْ أَنْ يُظْهِرَ فِي الْأَرْضِ الْفَسادَ «26» وَ قالَ مُوسى إِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَ رَبِّکُمْ مِنْ کُلِّ مُتَکَبِّرٍ لا يُؤْمِنُ بِيَوْمِ الْحِسابِ «27» وَ قالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَکْتُمُ إِيمانَهُ أَ تَقْتُلُونَ رَجُلاً أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ وَ قَدْ جاءَکُمْ بِالْبَيِّناتِ مِنْ رَبِّکُمْ وَ إِنْ يَکُ کاذِباً فَعَلَيْهِ کَذِبُهُ وَ إِنْ يَکُ صادِقاً يُصِبْکُمْ بَعْضُ الَّذِي يَعِدُکُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ کَذَّابٌ «28» يا قَوْمِ لَکُمُ الْمُلْکُ الْيَوْمَ ظاهِرِينَ فِي الْأَرْضِ فَمَنْ يَنْصُرُنا مِنْ بَأْسِ اللَّهِ إِنْ جاءَنا قالَ فِرْعَوْنُ ما أُرِيکُمْ إِلاَّ ما أَرى وَ ما أَهْدِيکُمْ إِلاَّ سَبِيلَ الرَّشادِ «29» وَ قالَ الَّذِي آمَنَ يا قَوْمِ إِنِّي أَخافُ عَلَيْکُمْ مِثْلَ يَوْمِ الْأَحْزابِ (30)
ترجمه
و گفت فرعون واگذاريد مرا که بکشم موسى را و بايد بخواند پروردگار خود را همانا من ميترسم که تغيير دهد دين شما را يا آنکه پديد آورد در زمين تباهى را
و گفت موسى همانا من پناه ميبرم به پروردگارم و پروردگار شما از هر تکبّر کننده که نميگرود بروز شمار
و گفت مرد گرونده‌اى از کسان فرعون که پنهان ميداشت گرويدن خود را آيا ميکشيد مردى را براى آنکه ميگويد پروردگار من خدا است با آنکه بتحقيق آورد براى شما معجزات را از پروردگار شما و اگر باشد دروغگو پس بر ضرر او است دروغش و اگر باشد راست‌گو ميرسد شما را برخى از آنچه وعده ميدهد شما را همانا خدا هدايت نميکند کسيرا که او است تجاوز
جلد 4 صفحه 524
کننده بسيار دروغگوى
اى قوم من مر شما را است پادشاهى امروز غلبه دارانيد در زمين پس کيست که يارى کند ما را از عذاب خدا اگر بيايد ما را گفت فرعون نمى‌نمايانم بشما جز آنچه را ميبينم و هدايت نميکنم شما را جز براه رشد و صواب
و گفت آنکس که گرويد اى قوم من همانا من ميترسم بر شما از مانند روز دستجات
تفسير
گفته‌اند جمعى از اطرافيان فرعون مخالف با قتل حضرت موسى بودند بگمان آنکه اگر او پيش از ظهور بطلان ادّعايش کشته شود مردم باو ميگروند و موحّد ميشوند و از عبادت فرعون دست ميکشند يا اگر نفرين کند آنها هلاک ميشوند و ميگفتند بايد با او و سحرش مبارزه بمثل نمود تا بطلان ادّعايش ظاهر گردد و لذا فرعون بآنها ميگفت بگذاريد بکشم موسى را و بگذاريد دعا کند که خواهيد ديد اثرى از آن ظاهر نميشود من ميترسم بالاخره اينمرد دين شما را که پرستش من است تغيير دهد و بدل بعبادت خداى ناديده نمايد يا اقلا دسته مهمّى باو بگروند و کار بجنگ و جدال و اختلال امور مملکت منتهى گردد ولى بعضى گفته‌اند خودش باطنا معتقد به نبوت حضرت بود ولى حبّ جاه و سلطنت و تکبّر و نخوت مانع از اقرارش ميشد و براى آنکه امر را بر مردم مشتبه نمايد اين اظهارات را مينمود که بگويد اطرافيان من مانع از کشتن او هستند و مى‌ترسيد که اقدام بقتل آنحضرت نمايد و از روايتى که در علل از امام صادق عليه السّلام نقل نموده استفاده ميشود که حلال‌زاده بودنش مانع از قتل آنحضرت شد چون پيغمبران و پيغمبرزادگان را جز حرامزاده نميکشد در هر حال چون اين گفتگو بسمع مبارک حضرت موسى رسيد بکسانيکه ايمان آورده بودند باو فرمود من پناه ميبرم بپروردگار خود و شما از شرّ هر متکبّرى که ايمان بروز قيامت ندارد و اسم فرعون را نبرد براى رعايت حق نعمتى که در زمان صباوت بر او داشت و چون اين خبر بگوش حزقيل که پسر خاله يا پسر عموى فرعون و وصى او بود و باطنا بحضرت موسى ايمان آورده بود ولى تقيّه ميکرد و اظهار نمينمود رسيد بفرعون و درباريان و ساير مردم که براى اخذ اين تصميم حاضر شده بودند گفت آيا سزاوار است شما مردى را بکشيد براى آنکه گفته پروردگار من خداى يگانه است و براى اثبات ادّعاء خود معجزاتى هم
جلد 4 صفحه 525
براى شما آورده از جانب آن خدائى که ادّعا ميکند پروردگار شما هم هست چون خارج از اين دو احتمال نيست يا دروغ ميگويد چنين خدائى نيست ضرر دروغش بخودش ميرسد گناه دروغ او بگردن شما تعلّق نميگيرد يا راست ميگويد که چنين خدائى هست و اگر شما پرستش نکنيد او را در دنيا و آخرت بعذاب او گرفتار ميشويد و اگر هر دو نباشد يکى از آن دو عذاب هم کافى است براى آنکه مانع شما از قتل او شود پس در هر حال صلاح در قتل او نيست علاوه بر آنکه خداوند يگانه هدايت نميکند کسيرا که متجاوز از حدّ خود و دروغگو باشد اگر اين شخص از مردم عادى باشد و براى رياست چنين ادّعائى را نموده چگونه او را قادر بر چنين معجزاتى مينمايد اى قوم من امروز سلطنت و غلبه در مملکت مصر با شما است اگر خدا نکرده عذابى از جانب خدا بر ما نازل شود کيست که بتواند در مقابل اراده او قيام نمايد و ما را يارى کند در دفع عذاب از خودمان بيجهت ما عزّت و نعمت خود را متزلزل نبايد بنمائيم و فرعون در جواب گفت من بشما اظهار نمى‌نمايم مگر آنچه را مى‌بينم و ميدانم راه صواب و صلاح همين است و بس و حزقيل آنها را از عذابهاى گوناگونيکه در ايّام سابقه بر اقواميکه با پيغمبرانشان مخالفت نموده بودند نازل شده بود ترساند بشرحى که در آيات بعد بيايد انشاء اللّه تعالى و بجمع احزاب از جمع يوم اکتفا شده است.