تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
مِثْلَ دَأْبِ قَوْمِ نُوحٍ وَ عادٍ وَ ثَمُودَ وَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ وَ مَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْماً لِلْعِبادِ (31) وَ يا قَوْمِ إِنِّي أَخافُ عَلَيْکُمْ يَوْمَ التَّنادِ (32) يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ ما لَکُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عاصِمٍ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ (33) وَ لَقَدْ جاءَکُمْ يُوسُفُ مِنْ قَبْلُ بِالْبَيِّناتِ فَما زِلْتُمْ فِي شَکٍّ مِمَّا جاءَکُمْ بِهِ حَتَّى إِذا هَلَکَ قُلْتُمْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ مِنْ بَعْدِهِ رَسُولاً کَذلِکَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتابٌ (34) الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ کَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا کَذلِکَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى کُلِّ قَلْبِ مُتَکَبِّرٍ جَبَّارٍ (35)
ترجمه
مانند عادت قوم نوح و عاد و ثمود و آنکسانيکه بودند بعد از آنها و نيست خدا که بخواهد ستم را براى بندگان
و اى قوم من همانا من ميترسم بر شما از روز ندا نمودن
روز که رو گردان شويد پشت کنندگان نباشد مر شما را از عذاب خدا هيچ نگهدارنده‌اى و هر که را راهنمائى نکند خدا پس نيست براى او هيچ
جلد 4 صفحه 526
راه نماينده‌اى
و هر آينه بتحقيق آمد شما را يوسف از پيش با معجزات پس پيوسته بوديد در شک از آنچه آورد شما را بآن تا وقتى فوت کرد گفتيد هرگز مبعوث نميکند خدا بعد از او پيغمبرى را اين چنين بگمراهى وا ميگذارد خدا کسيرا که متجاوز و شک آورنده است
آنکسانيکه مجادله مينمايند در آيتهاى خدا بدون حجّتى که آمده باشد براى آنها بزرگ است از راه دشمنى نزد خدا و نزد آنانکه گرويدند اينچنين مهر مينهد خدا بر هر دل مرد با تکبّر سرکش.
تفسير
خداوند متعال احزاب نامبرده در آيات سابقه را بيان فرموده از قول مؤمن آل فرعون که گفت من ميترسم بر شما از مانند ايّام اقوام سابقه که آن مانند سلوک خداوند است با قوم نوح و عاد و ثمود و کسانيکه بعد از آنها بودند و با پيغمبران خدا ستيزگى نمودند مانند قوم لوط و خداوند هيچ وقت نميخواهد بر بندگانش ستم کند و اينکه خداوند اين اقوام را بعذابهاى گوناگون معذّب و هلاک فرمود براى آن بود که خودشان کارى کردند که مستحق چنين عقوبتهائى شدند پس شما نکنيد تا ايمن از عذاب الهى باشيد اى قوم من علاوه بر عذاب دنيا من از عذاب قيامت بر شما ميترسم در قتل بيگناهى که ادّعاء نبوّت نموده روز قيامت روز تنادى است يعنى ندا نمودن مردم يکديگر را بواويلا يا اهل بهشت اهل جهنّم را بآنکه ما بوعده خدا نائل شديم و اهل جهنّم اهل بهشت را که قدرى آب و غذا بما بدهيد و ياء تنادى براى اکتفاء بکسره حذف شده است و باين دو ندا از اهل بهشت و جهنّم در قرآن تصريح شده و آنروز روزى است که مردم از شعله آتش دوزخ رو گردان شده بآن پشت ميکنند بخيال آنکه فرار نمايند ولى قدرت پيدا نميکنند و هيچ دافع و مانع و نگهدارنده‌اى از عذاب خدا نيست و کسيکه خدا او را براه بهشت هدايت ننمايد هادى و راهنمائى ندارد و قبلا حضرت يوسف صدّيق با معجزاتى آمد نزد شما و ادّعاء نبوت نمود و شما قبول ننموديد و اظهار شک و ترديد در مرام او که توحيد خدا بود مينموديد تا وقتى که از دنيا رحلت فرمود و پيغمبران ديگرى آمدند و شما را بتوحيد دعوت نمودند و شما بهيچ يک از آنها ايمان نياورديد و گفتيد يوسف پيغمبر آخر الزّمان بود و بعد از او خدا کسيرا به پيغمبرى مبعوث نميکند اين اصرار شما بر کفر و ضلالت موجب شده که خداوند شما را
جلد 4 صفحه 527
بحال خود واگذار نموده چون از حقّ و حدّ خود که تأمّل در آيات الهى و معجزات انبيا است تجاوز نموديد و شک و ريب را در دل خود جاى داديد ديگر نور حق در قلب شما تابش نميکند کسانيکه بدون حجّت و دليلى که خداوند براى آنها اقامه نموده باشد بصرف تقليد و تعصّب و لجاج و عناد مجادله و گفتگو و اعتراض نمايند در ادلّه توحيد خدا و معجزات انبيا دشمنى بزرگى با خدا و اهل ايمان باو نموده‌اند و موجب خشم و غضب شديد او و گروندگان باو و انبيا شده‌اند اين تکبّر و سرکشى و زورگوئى شما موجب شده که خدا دل شما را بسته و مهر کرده که ديگر نور معرفت و يقين در آن تابش نکند و بدانيد که از باب انتقام خدا با شما اينمعامله را نموده لذا نصيحت و موعظه براى شما اثر ندارد و بعضى گفته‌اند مؤمن آل فرعون که ايمان خود را پنهان نموده بود بعد از آنکه گرم نصيحت و موعظه شد کلماتى از او صادر شد که ايمانش بروز نمود و در هر حال فرعون در پايان مواعظ او متزلزل شد و خلط مبحث کرد و بوزير خود هامان امر نمود براى او قصرى بسازد و مردم را از شنيدن مواعظ مؤمن بازداشت چنانچه بيايد انشاء اللّه تعالى.