تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
أَ وَ لَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا کَيْفَ کانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ کانُوا مِنْ قَبْلِهِمْ کانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ آثاراً فِي الْأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَ ما کانَ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ واقٍ «21» ذلِکَ بِأَنَّهُمْ کانَتْ تَأْتِيهِمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَکَفَرُوا فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ إِنَّهُ قَوِيٌّ شَدِيدُ الْعِقابِ «22» وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى بِآياتِنا وَ سُلْطانٍ مُبِينٍ «23» إِلى فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ قارُونَ فَقالُوا ساحِرٌ کَذَّابٌ «24» فَلَمَّا جاءَهُمْ بِالْحَقِّ مِنْ عِنْدِنا قالُوا اقْتُلُوا أَبْناءَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ وَ اسْتَحْيُوا نِساءَهُمْ وَ ما کَيْدُ الْکافِرِينَ إِلاَّ فِي ضَلالٍ «25»
ترجمه
آيا و سير نميکنند در زمين پس ببينند چگونه بود انجام کار آنانکه بودند پيش از آنها با آنکه بودند آنان زيادتر از آنها در توانائى و اثرهاى باقى در زمين پس گرفت آنها را خداوند بگناهانشان و نبود براى آنها از اراده خدا هيچ نگهدارنده‌اى
اين براى آن بود که آنها بودند چنانکه ميآمدند نزدشان پيمبرانشان با دليلهاى واضح پس کافر ميشدند پس گرفت آنها را خدا همانا او تواناى سخت عقوبت است
و هر آينه بتحقيق فرستاديم موسى را با معجزات خودمان و حجّت آشکار
بسوى فرعون و هامان و قارون پس گفتند جادوگرى است بسيار دروغگو
پس چون آورد نزد آنها دين حق را از جانب ما گفتند بکشيد پسران آنانرا که ايمان آوردند باو و زنده گذاريد زنانشان را و نبود مکر کافران مگر در نابودى و فساد.
تفسير
- خداوند متعال متوجه فرموده است کفار مکه را بسير و گردش در زمين يا در تواريخ و سير تا مشاهده نمايند مئال حال ساير کفار از اقوام سابقه را مانند قوم عاد و ثمود و لوط و امثال آنها که بمراتب اقوى وار شد از اهل مکه بودند و ابنيه و عماراتشان که خراب شده و آثارش باقيمانده در زمين بلندتر و محکمتر از ابنيه آنها بوده و چون مخالفت با اوامر الهى نمودند خداوند دمار از روزگار آن اقوام درآورد و معذب بعذاب‌هاى گوناگون خداوند که مکرّر ذکر شده از قبيل صاعقه و صيحه و زلزله و غيرها شدند و کسى و چيزى نتوانست مانع از نفوذ اراده الهيه شود و چون خداوند حضرت موسى را با معجزات متواليات که حجّت واضح بود مبعوث بر اهل مصر فرمود و او نزد فرعون پادشاه آنها و هامان وزيرش و قارون که گفته‌اند امير لشگر و خزانه دارش بود آمد و ارائه دو معجزه عصا و يد بيضا را فرمود نسبت سحر و دروغ بآنحضرت دادند و چون آنها را دعوت بدين حق فرمود و بقيه معجزات از او آشکار گرديد بعادت ديرين خود که کشتن فرزندان بنى اسرائيل بود رجوع نمودند و گفتند جوانان اهل
جلد 4 صفحه 523
ايمان بآنحضرت را بکشيد که قوّت مقاومت با ما را پيدا نکند و زنانشان را اسير نمائيد و استخدام کنيد ولى اين حيله‌ها و تدبيرات آنها در مقابل تقديرات الهى مانند نقش بر آب ضايع و باطل گرديد و خداوند آن حضرت را بر فرعونيان بطورى مسلّط فرمود که موجب عبرت عالميان گشت و شرح آن مکرر ذکر شده و اينکه باز خداوند يادآورى فرموده و از بين احوال امم سابقه تخصيص بذکر داده براى آنستکه يهود در عربستان زياد بودند و اين قضايا را ميدانستند و نقل مينمودند و تصديق ميکردند و مشرکين مکه بيشتر ملزم بقبول ميگشتند و آثار اقوام سابقه را هم اگر چه در مسافرتهاى خودشان بشام و يمن مشاهده مينمودند ولى براى بعد عهد بقدر احوال حضرت موسى مؤثّر نبود و من قبلکم بجاى من قبلهم نيز قرائت شده است و بنابر اين التفات از غيبت بخطاب ميباشد.