تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِذْ يَتَحاجُّونَ فِي النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفاءُ لِلَّذِينَ اسْتَکْبَرُوا إِنَّا کُنَّا لَکُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا نَصِيباً مِنَ النَّارِ (47) قالَ الَّذِينَ اسْتَکْبَرُوا إِنَّا کُلٌّ فِيها إِنَّ اللَّهَ قَدْ حَکَمَ بَيْنَ الْعِبادِ (48) وَ قالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعُوا رَبَّکُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْماً مِنَ الْعَذابِ (49) قالُوا أَ وَ لَمْ تَکُ تَأْتِيکُمْ رُسُلُکُمْ بِالْبَيِّناتِ قالُوا بَلى قالُوا فَادْعُوا وَ ما دُعاءُ الْکافِرِينَ إِلاَّ فِي ضَلالٍ (50)
ترجمه
و هنگاميکه مجادله ميکنند در آتش پس ميگويند زير دستان بآنانکه سرکشى نمودند همانا ما بوديم براى شما پيروان پس آيا شما هستيد کفايت کنندگان از ما مقدارى از آتش را
گويند آنانکه سرکشى نمودند همانا ما همگى در آنيم همانا خدا بتحقيق حکم کرد ميان بندگان
و گويند کسانيکه در آتشند بمأمورين امور جهنّم بخوانيد پروردگارتان را تخفيف دهد بما در روزى از عذاب
گويند آيا نبود امر از اين قرار که مى‌آمدند نزد شما پيغمبرانتان با معجزات گويند آرى چنين بود گويند پس بخوانيد و نيست خواندن کافران مگر در نابودى و بى‌ثمرى.
تفسير
خداوند متعال به پيغمبر خود دستور فرموده که يادآورى فرمايد براى کفّار که جمعى رئيس و جمعى مرئوس بودند منازعه و مجادله و مشاجره سرکشان و اتباع آنها را در جهنّم باين تقريب که ضعفاء و زير دستان از کفّار بزبردستان و سرکشان آنها ميگويند ما در دنيا از اتباع شما بوديم و در نتيجه حمايت و پيروى از شما باين روز افتاديم اگر شما ميتوانيد مقدارى از عذاب ما را تحمّل يا دفع کنيد سزاوار است با ما اين کمک را بجبران خدمات ما بشما در دنيا بنمائيد و آنها جواب ميگويند مگر شما نمى‌بينيد ما هم مثل شما در عذاب جهنّم ميباشيم و خدا بين ما و اهل حق حکم فرموده و ما مستحق جهنّم شديم اين چه توقّع بيجائى است که شما از ما داريد ما اگر کارى از دستمان برآيد براى خودمان ميکنيم و متّفقا هر دو دسته متوسّل بملائکه موکّلين جهنّم ميشوند و استدعا مينمايند که ايشان از خدا بخواهند بقدر يکروز از روزهاى دنيا در عذاب آنها تخفيفى دهد تا آنکه افاقه‌اى براى آنها باشد ايشان در جواب ميگويند آيا قصّه از اين قرار نبود که پيغمبران خدا با معجزات در دنيا آمدند و احکام خدا را بشما ابلاغ نمودند و شما را از عذاب چنين روزى ترساندند و بخرج شما نرفت و دست از شهوات خود برنداشتيد و در آزار ايشان و اوصيائشان
جلد 4 صفحه 532
کوشيديد گويند بلى چنين بود پس ايشان در جواب آنها گويند خدا که بما اجازه دعا در حقّ کفّار نداده خودتان هر قدر ميخواهيد دعا کنيد که ابدا فائده‌اى ندارد و مستجاب نميشود از امير المؤمنين عليه السّلام در تفسير استکبار در اين آيات نقل شده که مراد ترک اطاعت از کسى است که مردم مأمور باطاعت او شدند و برترى جستن بر کسى است که دستور رسيده است بمتابعت او و قرآن بسيار ناطق بآن است.