تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ يا قَوْمِ ما لِي أَدْعُوکُمْ إِلَى النَّجاةِ وَ تَدْعُونَنِي إِلَى النَّارِ (41) تَدْعُونَنِي لِأَکْفُرَ بِاللَّهِ وَ أُشْرِکَ بِهِ ما لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَ أَنَا أَدْعُوکُمْ إِلَى الْعَزِيزِ الْغَفَّارِ (42) لا جَرَمَ أَنَّما تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيا وَ لا فِي الْآخِرَةِ وَ أَنَّ مَرَدَّنا إِلَى اللَّهِ وَ أَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحابُ النَّارِ (43) فَسَتَذْکُرُونَ ما أَقُولُ لَکُمْ وَ أُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبادِ (44) فَوَقاهُ اللَّهُ سَيِّئاتِ ما مَکَرُوا وَ حاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذابِ (45)
النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ (46)
ترجمه
و اى قوم من چيست مرا که ميخوانم شما را بسوى نجات و ميخوانيد مرا بسوى آتش ميخوانيد
مرا که کافر شوم بخدا و شريک سازم با او آنچه را نيست مرا بآن دانشى و من ميخوانم شما را بسوى خداى غالب آمرزنده
ناچار آنکه آنچه ميخوانيد مرا بسوى آن نيست براى آن خواندنى در دنيا و نه در آخرت و همانا بازگشت ما بسوى خدا است و هر آينه تجاوز کنندگان آنانند اهل آتش
پس بزودى متذکّر ميشويد آنچه را ميگويم براى شما و واميگذارم کارم را بخدا همانا خدا بينا است باحوال بندگان
پس نگهدارى نمود او را خدا از بديهاى آنچه حيله نمودند و احاطه کرد بکسان فرعون بدى عقوبت
آتش عرضه ميشوند بر آن بامداد و شبانگاه و روز که برپا ميشود قيامت گفته شود داخل کنيد کسان فرعون را در سخت‌ترين عذاب.
تفسير
مؤمن آل فرعون براى تأکيد ملاطفت خطاب را تجديد نموده ميفرمايد نميدانم چه موجب شده که من شما را بتوحيد خدا و تصديق پيغمبرش دعوت ميکنم که موجب نجات و رستگارى در دنيا و آخرت است و شما مرا دعوت ميکنيد بانکار توحيد خدا و شريک نمودن در پرستش و ستايش با او چيزيرا که معلوم نيست شرکت او با خدا که اين موجب دخول در آتش جهنّم است چون کسيکه ميگويد فرعون يا بت را بايد ستايش و پرستش نمود بايد بداند شرکت آنرا و بتواند دليلى بر آن اقامه نمايد و شما دليلى نداريد بلکه دليل بر بطلان ادّعاء شما قائم است و آن خداوندى که من شما را باو دعوت مينمايم غالب و قادر است و شما را بر ترک عبادت خود و عبادت غير عذاب ميکند و اگر از اعمال ناشايسته
جلد 4 صفحه 530
خود که تا کنون مينموديد توبه کنيد ميپذيرد و شما را مى‌آمرزد جز اين نيست و اين مسلّما حق است که آنچه ميخوانيد شما مرا بسوى آن چه فرعون باشد چه بت حقّ و قابليّت دعوت مردم را باطاعت و عبادت خود در دنيا و آخرت ندارد چون اگر فرعون باشد مخلوقى است مانند ما و اگر بت باشد جماد است که تمکّن از دعوت هم ندارد و بازگشت و مرجع تمام خلق بخدا است و روز قيامت معبودهاى باطل خودشان از عبادت کنندگانشان تبرّى ميجويند و خداوند تجاوز کنندگان از حقوق و حدود بشريّت و بندگى را مخلّد در آتش خواهد فرمود اگر فعلا نصايح مرا قبول نکنيد در آتيه نزديک يا محقّقى متذکّر و متنبّه خواهيد شد که آنچه من بشما گفتم حق و صدق بوده چون يا در دنيا معذّب ميشويد يا در آخرت و من از حق گوئى باک ندارم امر خود را بخدا واگذار مينمايم و خدا ميداند که غرضى جز نصيحت و دلالت شما نداشته و ندارم و بعضى گفته‌اند اينکه فرموده نيست براى او دعوتى مراد نداشتن غير خدا قوّه اجابت دعا است از احدى در دنيا و آخرت و پس از اين مواعظ گفته‌اند فرعونيان خواستند مؤمن را بگيرند و سياست نمايند او فرار کرد و بعدا باصحاب حضرت موسى ملحق شد و از دريا عبور نمود و خداوند او را از شرّ آنها حفظ فرمود و اتباع فرعون و خودش که رأس آنها بود در دريا غرق شدند و اين عذاب بد آنها در دنيا بود و در عالم برزخ تا روز قيامت بر حسب روايات عديده و ظاهر آيه شريفه همه روزه صبح و شام بآتش معذّب ميشوند و عذاب شديدتر دائم آنها در قيامت است و فرموده‌اند چون در آخرت آفتاب و ماه و صبح و شامى نيست و امر خداوند بداخل شدن يا داخل کردن آل فرعون را در عذاب شديدتر که آتش جهنّم است شامل فرعون بطور يقين و طريق اولى خواهد بود علاوه بر آنکه آل شخص در اين مقامات شامل خود شخص هم ميشود و امثال و نظائر آن گذشته است و ادخلوا بهمزه وصل نيز قرائت شده و بنابر اين حرف ندا قبل از آل حذف شده است و بر هر تقدير قول مقدّر است يعنى خدا بملائکه ميفرمايد داخل کنيد آل فرعون را يا داخل شويد اى آل فرعون در اشدّ العذاب.
جلد 4 صفحه 531