تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالْعَشِيِّ وَ الْإِبْکارِ (55)
فَاصْبِرْ: پس صبر کن بر آزار کفار قريش چنانچه حضرت موسى بر ايذاى فرعون صبر نمود. إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌ: بدرستى که وعده خدا به نصرت پيغمبران و هلاک دشمنان، درست و راست است و تخلف از آن نمى‌شود، وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ: و طلب آمرزش کن از خداى خود بر آنچه واقع شده باشد از تو.
تبصره:
اين مطلب محقق شده که انبياء عليهم السلام معصومند، يعنى خطا و گناه صغيره و کبيره از ايشان صادر نگردد، زيرا منافى با مقام شامخ نبوت است، بنابراين اينگونه آيات مأول باشد به وجوهى:
1- هرگاه مشغول بعضى امور شوند از معاشرت و تعليم و تکميل و هدايت خلق که از جانب حق تعالى مأمورند، پس از آن عود کنند به مقام قرب ذات اقدس ذو الجلال؛ چون آن مرتبه از اين مقام عظيمتر است، لذا مورد استغفار
جلد 11 - صفحه 321
باشد.
2- چون آن حضرت واسطه در تبليغ است لذا خطاب به آن حضرت شده تا امت به او اقتدا و اقتفا نمايند.
3- مراد ذنب امت باشد، يعنى طلب آمرزش کن براى گناه امت، و اسناد به آن حضرت بر وجه مبالغه است، چنانچه علم الهدى رضوان اللّه عليه فرمود که:
«ذنب مصدر و اضافه بمفعول است نه فاعل و تقدير آنکه «استغفر لذنبهم اليک».
يعنى آمرزش کن براى گناه امت به تو در نافرمانى آنچه آنها را امر و نهى فرموده از امور دين «1».
وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ: و تسبيح کن تسبيحى مقرون به ستايش پروردگار خود، بِالْعَشِيِّ وَ الْإِبْکارِ: به شبانگاه و بامداد، يعنى بگو «سبحان اللّه و بحمده» يعنى هميشه مواظبت نما به تنزيه ذات احديت. ابن عباس گفته: مراد نماز پنجگانه است، زيرا «عشى» بعد از زوال است مطلقا، پس شامل نماز ظهر و عصر و مغرب و عشاء است و «ابکار» فجر دوم که مراد نماز صبح است. «2»