اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
هُوَ الَّذِي خَلَقَکُم مِن تُراب‌ٍ ثُم‌َّ مِن نُطفَةٍ ثُم‌َّ مِن عَلَقَةٍ ثُم‌َّ يُخرِجُکُم طِفلاً ثُم‌َّ لِتَبلُغُوا أَشُدَّکُم ثُم‌َّ لِتَکُونُوا شُيُوخاً وَ مِنکُم مَن يُتَوَفّي مِن قَبل‌ُ وَ لِتَبلُغُوا أَجَلاً مُسَمًّي وَ لَعَلَّکُم تَعقِلُون‌َ (67)
اوست خداوندي که خلق فرمود شما را از خاک پس از آن از نطفه پس از آن از علقه پس از آن بيرون آورد شما را طفل پس از آن تا رسيديد شما بقوّه و محکم شد اعضاء شما و بحدّ رشد و کمال رسيديد پس از آن تا بحدّ پيري و شيخوخيّت رسيديد و بعضي از شما پيش از پيري وفات کرديد و تا اينکه مدت حيات شما و اجل شما که معيّن فرموده نائل شديد و هر آينه شايد و بايد شما تعقّل کنيد و درک نمائيد مراتب خلقت انسان را.
خداوند در بسياري از آيات تذکر داده که اوّل:
هُوَ الَّذِي خَلَقَکُم مِن تُراب‌ٍ که آدم و حوّا را از خاک خلق فرمود و همين جمله کافيست بر بعث يوم البعث که از همين خاک‌هاي ريخته شده، و استخوانهاي پوسيده قدرت دارد شما را زنده کند در قيامت بلکه ميتوان گفت که تمام افراد بشر از خاک خلق شده‌اند زيرا نطفه از همين فواکه و حبوبات که از خاک بثمر رسيده توليد شده.
جلد 15 - صفحه 397
ثُم‌َّ مِن نُطفَةٍ که نطفه مرد با نطفه زن مخلوط شده و در رحم قرار گرفته.
ثُم‌َّ مِن عَلَقَةٍ که بسته شده و مضغه شده و لحم و استخوان شده و صورت بندي شده و روح در او دميده شده تا اينکه:
ثُم‌َّ يُخرِجُکُم طِفلًا بدنيا آمديد در منتها درجه ضعف و بتدريج رشد پيدا کرديد تا حدّ شباب و جواني تا چهل سال بدرجه اعلاي قوّه و توانايي رسيديد که ميفرمايد:
ثُم‌َّ لِتَبلُغُوا أَشُدَّکُم پس از آن حدّ يقف است تا شصت سال پس از آن رو بنکس ميرود که مقام شيخوخيت است.
ثُم‌َّ لِتَکُونُوا شُيُوخاً و از همان حال نطفه تا مرتبه شيخوخيت و بسا تلفات زيادي بسيار داشتند که:
مِنکُم مَن يُتَوَفّي مِن قَبل‌ُ تا مدت رسيدن اجل اگر حتمي باشد تأخير پذير نيست که ميفرمايد فَإِذا جاءَ أَجَلُهُم لا يَستَأخِرُون‌َ ساعَةً وَ لا يَستَقدِمُون‌َ- اعراف آيه 32- و اگر معلّقي باشد تابع معلّق عليه است بسا مقدم ميشود که باعث کوتاهي عمر است و بسا تأخير مي‌افتد که موجب طول عمر ميشود.
وَ لِتَبلُغُوا أَجَلًا مُسَمًّي که در علم الهي تعيين شده و در لوح ثبت شده و عدد نفسها بپايان رسيده و روزي تمام شده.
وَ لَعَلَّکُم تَعقِلُون‌َ گفتيم لعل‌ّ از خداوند ترديد نيست بلکه بمعني بايد است که تعقل کنند و انکار بعث نکنند و تعجّب نکنند.