«تَنْزِيلُ» به معناى نزول تدريجى و «انزال» به معناى نزول دفعى و يک باره است. در اين آيات به هر دو نوع نزولِ قرآن اشاره شده است.
واژه «عزت» 88 مرتبه در قرآن آمده است که 46 مرتبه آن در کنار حکمت است. «الْعَزِيزِ الْحَکِيمِ» آرى عزّت زمانى دائمى است که همراه با حکمت باشد. عزيز واقعى تنها اوست زيرا خالق و مقتدر است، غيب و شهود را مىداند و قبض و بسط رزق بدست اوست.
در حديث مىخوانيم: هر کس عزّت دنيا و آخرت مىخواهد مطيع خداى عزيز باشد. «فمن اراد عز الدارين فليطع العزيز» «1»
تکرار کلمه کتاب در دو آيه پى در پى که يک بار مىفرمايد: «کتاب از سوى خداى عزيز است» و بار ديگر مىفرمايد: «کتاب حقّ است»، رمز آن است که راه عزّت فرد و جامعه
«1». تفسير مجمعالبيان.
جلد 8 - صفحه 139
اتصال به خداى عزيز و مکتب حقّ است و اطاعت از هر کس جز خدا و پيروى از هر دينى جز مکتب وحى، آغاز يا فرجامى ذلّت بار خواهد داشت. غير از خداى عزيز همه محدود و فانى هستند و جز مکتب وحى همه مکاتب يا محدود نگرند يا خرافى يا سختگير يا غير فطرى. آرى، مکتب ساخته دست انسان وابسته نمىتواند جامعه عزيز بسازد و لذا در آيه سوم مىفرمايد: دين خالص مخصوص خداست.
گرچه خطاب عبادت خالصانه، متوجّه پيامبر است ولى در حقيقت اين خطاب، همهى مردم را شامل مىشود.
«دين» در لغت به معناى جزا، آئين، ملّت، عبادت و اطاعت بکار مىرود «1» ولى در اينجا به معناى عبادت مراد است، زيرا سخن از عبادت است. «فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّينَ»