مراد از «ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ» در اين جا به دليل آيهى 143 و 144 سورهى انعام که مىفرمايد:
«مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ»، «وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ» نر و ماده از چهار نوع حيوان است: گوسفند، بز، شتر و گاو.
مراد از «أَنْزَلَ» نزول مکانى نيست، بلکه نعمتى است که از مقام برتر به مقام پايينتر داده مىشود. يا به معناى پذيرايى است، نظير آيهى «نُزُلًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ» «1» و يا به جهت آن
«1». آل عمران، 198.
جلد 8 - صفحه 145
است که سرچشمهى حيات حيوانات، آبى است که از بالا نازل مىشود و خزينهى همهى نعمتها بالاست. «إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ» «1» هيچ چيزى نيست مگر آن که خزينهى آن نزد ماست و ما جز به مقدار معين نازل نمىکنيم.
مراد از «ظلمات سه گانه» به گفتهى امام حسين عليه السلام در دعاى عرفه، گوشت و پوست و خون است. «ثم اسکنتنى فى ظلمات ثلاث بين لحم و جلد و دم»