آیه ۶ سوره زمر

سوره زمر(الزمر)، آیه ۶ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۹

خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ ثُمَ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَ أَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْأَنْعَامِ ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ يَخْلُقُكُمْ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ خَلْقاً مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ فِي ظُلُمَاتٍ ثَلاَثٍ ذٰلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ

او شما را از یک نفس آفرید، و همسرش را از (باقیمانده گِل) او خلق کرد؛ و برای شما هشت زوج از چهارپایان ایجاد کرد؛ او شما را در شکم مادرانتان آفرینشی بعد از آفرینش دیگر، در میان تاریکیهای سه گانه، می‌بخشد! این است خداوند، پروردگار شما که حکومت (عالم هستی) از آن اوست؛ هیچ معبودی جز او نیست؛ پس چگونه از راه حق منحرف می‌شوید؟!

معنی کلمات و عبارات
«نَفْسٍ وَاحِدَةٍ»: شخص واحدی. یک تن. مراد ابوالبشر، آدم است (نگا: نساء / انعام / ، اعراف / . «ثُمَّ»: برای تأخیر زمانی نیست بلکه برای تأخیر بیان است. «جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا»: همسر او را از جنس او آفرید. (نگا: نساء / اعراف / . «أَنزَلَ»: خلقت بخشید. بیافرید. (نگا: اعراف / ، حدید / ). «ثَمَانِیَةَ أَزْوَاجٍ»: (نگا: انعام / . «خَلْقاً مِّن بَعْدِ خَلْقٍ»: مراد تطوّرات جنین و تحوّلات عجیب آن در مراحل مختلف است. «ظُلُمَاتٍ ثَلاثٍ»: چه بسا مراد ظلمت شکم مادر، و ظلمت رحم، و ظلمت مشیمه یا بچّه‌دان باشد. یا مراد لایه‌های جنینی إِکْتُودِرْم و مِزُودِرْم و اِنْدُودِرْم باشد. و یا این که مراد تخمدان و لوله فالوپ و رحم باشد. هدف اصلی را به علم «جنین‌شناسی» که در اصل درس خداشناسی است واگذار می‌کنیم. «أَنَّی»: چگونه؟ کجا؟ «فَأَنَّی تُصْرَفُونَ»: (نگا: یونس / ).
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱ - خداوند، انسان ها را از یک تن (آدم(ع)) آفرید. «خلقکم من نفس وحدة» مفسران بر این دیدگاه اند که مقصود از «نفس واحدة» آدم ابوالبشر است. ۲ - همه انسان ها، از نظر ریشه خلقت و نیز در حقیقت انسانى - بى هیچ امتیاز و تبعیضى - مشترک و برابراند. «خلقکم من نفس وحدة» یادآورى خداوند به این که همه انسان ها از یک نفس آفریده شده اند، مى تواند به منظور بیان حقیقت یاد شده باشد. ۳ - حوا، از جنس آدم(ع) و برابر با او، در اصل خلقت و در حقیقت و ویژگى هاى انسانى «خلقکم من نفس وحدة ثمّ جعل منها زوجها» بیشتر مفسران بر این عقیده اند که مضمون آیه شریفه مانند مضمون آیه «و اللّه جعل لکم من أنفسکم أزواجاً و جعل لکم من أزواجکم بنین و حفدة...»، (نحل (۱۶) آیه ۷۲) است. مقصود از آن بیان آفرینش نوع انسان و چگونگى پیدایش نسل آدمى و تکثیر نوع بشر است; نه این که حوا از یک تن به نام آدم پدید آمده باشد و در نتیجه همه انسان ها از یک تن به وجود آمده باشند. ۴ - زنان چونان مردان، بى هیچ امتیاز و تبعیضى، داراى نفس و حقیقت واحد انسانى اند. «خلقکم من نفس وحدة ثمّ جعل منها زوجها» ۵ - آفرینش حوا، پس از آدم بود. «خلقکم من نفس وحدة ثمّ جعل منها زوجها» برداشت بالا بر اساس این دیدگاه است که «ثمّ» بر تراخى زمانى، دلالت کند. ۶ - قرار دادن همسرانى از جنس خودِ انسان ها، جلوه قدرت خدا و از نعمت هاى الهى «خلقکم من نفس وحدة ثمّ جعل منها زوجها» ۷ - آفرینش انعام (شتر، گاو، گوسفند و بز) به صورت نر و ماده، جلوه قدرت خدا و از نعمت هاى الهى «و أنزل لکم من الأنعم ثمنیة أزوج» «أنعام» در اصل به شتر، گاو و گوسفند گفته مى شود و گاهى شامل بز هم مى شود; چنان که در این آیه چنین است. «أزواج» به معناى انواع و صنف ها است و اطلاق هشت صنف بر چهار نوع از حیوان، به اعتبار نر و ماده بودن هر یک از آنها است. ۸ - بهره مندى انسان ها، فلسفه آفرینش دام ها (شتر، گاو، گوسفند و بز) «و أنزل لکم من الأنعم» ۹ - دام ها(شتر، گاو، گوسفند و بز) داراى اهمیت و نقش ویژه در تغذیه و بهره ورى انسان ها «و أنزل لکم من الأنعم ثمنیة أزوج» از اختصاص به ذکر یافتن دام ها از میان دیگر حیوانات و نعمت هاى خدادادى، به وقت سخن گفتن از آفرینش انسان ها، مى توان برداشت یاد شده را به دست آورد. ۱۰ - تطور و تکامل تدریجى انسان در تاریکى شکم مادر «یخلقکم فى بطون أُمّهتکم خلقًا من بعد خلق» جمله «خلقاً من بعد خلق» (آفرینشى پس از آفرینش)، به تطور و تکامل تدریجى نطفه در رحم مادران اشاره دارد. ۱۱ - جنین، پوشیده از سه ظلمت (بچه دان، رحم و شکم) «یخلقکم فى بطون أُمّهتکم ... فى ظلمت ثلث» مفسران یادآور شدند که مقصود از «ظلمات ثلاث» ظلمت هاى بچه دان، رحم و شکم مادران است و روایت امام باقر(ع) مؤید همین برداشت است (مجمع البیان، ذیل آیه و نورالثقلین، ج ۴، ص ۴۷۷، ح ۱۱). ۱۲ - بقاى نسل انسان از طریق زوجیت و همسردارى، نشانه قدرت خدا و از نعمت هاى الهى «خلقکم من نفس وحدة ثمّ جعل منها زوجها ... یخلقکم فى بطون أُمّهتکم خلقًا من بعد خلق فى ظلمت ثلث» ۱۳ - شکم مادران، بستر مناسب رشد جنین و تکامل نطفه انسان. «یخلقکم فى بطون أُمّهتکم خلقًا من بعد خلق فى ظلمت ثلث» تصریح به آفرینش انسان در شکم مادران، مى تواند گویاى مطلب بالا باشد. ۱۴ - تأثیر تاریکى شکم مادران، در رشد جنین و نطفه انسان «یخلقکم فى بطون أمّهتکم ... فى ظلمت ثلث» تعبیر ظلمات از بچه دان، رحم و شکم، مى تواند بیانگر حقیقت یاد شده باشد. ۱۵ - عوامل طبیعى، مجراى اراده خداوند در آفرینش «یخلقکم فى بطون أُمّهتکم ... فى ظلمت ثلث» ۱۶ - آفریدن جهان هستى (آسمان، زمین، انسان و...)، از اوصاف و نشانه هاى خداى حقیقى (اللّه) «خلق السموت و الأرض ... خلقکم من نفس وحدة ... ذلکم اللّه» «ذلکم» اشاره به کسى است که اشیاى ذکر شده را آفریده و صاحب اوصاف خلق و جعل است. ۱۷ - ربوبیت، از اوصاف خداى حقیقى (اللّه) است. «اللّه ربّکم» «ربّکم» صفت براى «اللّه» است. ۱۸ - آفرینش جهان (آسمان، زمین، خورشید، ماه و انسان) جلوه ربوبیت خدا است. «خلق السموت و الأرض ... خلقکم من نفس وحدة ... ذلکم اللّه ربّکم» ۱۹ - فرمانروایى مطلق جهان، مخصوص خداوند است. «اللّه ربّکم له الملک» تقدم خبر (له) بر مبتدا (ملک) دلالت بر حصر مى کند. ۲۰ - آفرینش آسمان ها، زمین، خورشید، ماه و انسان، جلوه فرمانروایى مطلق خدا بر جهان هستى است. «خلق السموت و الأرض ... له الملک» ۲۱ - تمامى معبودها - جز اللّه - معبودهایى ساختگى و دروغین «لا إله إلاّ هو» ۲۲ - اللّه، معبود حقیقى است. «اللّه ربّکم له الملک لا إله إلاّ هو» ۲۳ - آفرینش جهان (آسمان، زمین و انسان)، دلیل یکتایى خدا و پوچى معبودهاى دیگر «خلق السموت و الأرض ... خلقکم من نفس وحدة ... لا إله إلاّ هو» برداشت بالا مبتنى براین دیدگاه است که جمله «لا إله إلاّ هو» - که پس از بحث از خلقت جهان آمده است - به منزله نتیجه و جمع بندى آن بحث باشد. ۲۴ - عبادت، تنها شایسته خداى مالک جهان است. «خلق السموت و الأرض ... خلقکم من نفس وحدة ... له الملک لا إله إلاّ هو» برداشت یاد شده بر این اساس مبتنى است که جمله «لا إله إلاّ هو» بیان قصر در جمله «له الملک» باشد. ۲۵ - با وجود نشانه هاى مشهود و بى شمار توحید ربوبى و یگانگى خدا در عالم، انکار آن و روى آوردن به شرک، امرى شگفت آور است. «فأنّى تصرفون» استفهام«أنّى» در آیه شریفه براى تعجب است.
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۲۶ - «فى مجمع البیان: «فى ظلمات ثلاث» ظلمة البطن و ظلمة الرحم و ظلمة المشیمة... و هو المروى عن أبى جعفر(ع); [منبع: مجمع البیان، ج ۸، ص ۷۶۶; نورالثقلین، ج ۴- ، ص ۴۷۷، ح ۱۱.] در مجمع البیان آمده است که مراد از «ظلمات ثلاث» (تاریکى هاى سه گانه)، تاریکى شکم، تاریکى رحم و تاریکى کیسه جنین مى باشد و این معنا از امام باقر(ع) روایت شده است».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

تاریخ خلقت حواتاریکی بچه دانتاریکی رحم(زهدان)تاریکی شکمتکامل جنینجنین در تاریکیعوامل رشد جنینفواید بزمعبودیت اللهمکان رشد جنیننعمت زوجیت بزنعمت زوجیت شترنعمت زوجیت چهارپایاننعمت زوجیت گاونعمت زوجیت گوسفندنقش تاریکی رحم(زهدان)ویژگیهای خلقت آدمویژگیهای خلقت حواتاریخ خلقت آدمجنس حواپدر انسان هانعمت زوجیت انسانهاشگفتی تکذیب توحید ربوبیحاکمیت مطلق خداخلقت ماه(گردون)نشانه های معبودراستینصفات معبودراستینمبدأ خلقت انسانخلقت انسان هانقش رحم(زهدان)خلقت زنخلقت مردنعمت همسرشگفتی شرکخلقت خورشیدفواید گوسفندفواید گاوربوبیت معبودراستینخلقت آسمانفلسفه خلقت چهارپایاننسل آدمفواید شترپوچی معبودان باطلخالقیت معبودراستینتساوی انسان هاملاک معبودیتخلقت آفرینشنشانه های حاکمیت خدامنابع تغذیهخلقت زمینتساوی زن و مردمالک آفرینشدلایل توحیدحاکم آفرینشمجاری اراده خدانقش عوامل طبیعینشانه های ربوبیت خدانشانه های قدرت خدانعمتهای خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰۰)
  • ادم(علیه السلام)، پدر و مبدا پیدایش بشر+۶ آیه
  • ادم(علیه السلام)، نخستین انسان خلق شده از جنس کنونی بشر+۵ آیه
  • پیدایش انسانها از نسل ادم(علیه السلام)+۶ آیه
  • افرینش همسر ادم(علیه السلام) از جنس وی+۲ آیه
  • زوج افریده شدن چارپایان، از نشانههای خدا+۱ آیه
  • پدید امدن همه انسانها از یک شخص، نشانه قدرت خدا+۳ آیه
  • پرورش نطفه در جایگاهی مخصوص (رحم)، و تبدیل ان به انسانی کامل، از ایات خدا+۵ آیه
  • زوج افریده انسانها، نشانهای از نشانههای خدا+۸ آیه
  • یک نفر، اساس افرینش اوّلیّه انسانها+۳ آیه
  • افریده شدن انسان درون سه پرده ظلمانی (شکم، رحم و مشیمه)
  • ایجاد هشت حیوان اهلی (میش، بز، شتر و گاو نر و ماده) از سوی خداوند+۱ آیه
  • خداوند، اله حقیقی و یگانه+۲ آیه
  • افرینش انسان به صورت تدریجی+۴ آیه
  • شکلبندی انسان در رحم بهدست خداوند متعال+۲ آیه
  • خداوند، خالق و منشا افرینش انسان+۸ آیه
  • خداوند، منشا خلقت نسل انسان از یک بشر+۳ آیه
  • پیدایش نسل انسان از ادم(علیه السلام)+۳ آیه
  • یکسانی انسانها در اصل افرینش+۵ آیه
  • تساوی تمام انسانها در افرینش از یک پدر و مادر+۴ آیه
  • زوج افریدهشدن انسانها، از ایات و نشانههای خدا+۸ آیه
  • زوج افریدهشدن انسانها، زمینه ساز گسترش نسل او+۲ آیه
  • افرینش انعام به جهت بهرهوری انسانها از انها
  • زوجیّت انعام، نشانه یگانگی و قدرت خداوند+۱ آیه
  • وجود منافع و فواید متعدّد در انعام برای انسان
  • ادم(علیه السلام) پدر و مبدا پیدایش بشر+۶ آیه
  • تربیت انسانها، از جانب خداوند+۱ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
  • گرایش به توحید، امری فطری و معقول و شرک، پنداری دور از حقیقت و باعث شگفتی+۵ آیه
  • روی برتافتن از توحید و گرایش به شرک و بتپرستی، درپیدارنده نکوهش الهی+۲ آیه
  • اعراض کفّار مشرک از توحید و یکتاپرستی
  • انحصار حاکمیّت و فرمانروایی، به خداوند یکتا+۲ آیه
  • افرینش اشیا و تدبیر موجودات از سوی خالق متعال، دلیل بر توحید خالقیّت+۲ آیه
  • تدبیر انسان در مراحل مختلف از سوی خدا، دلیل توحید ربوبی+۲ آیه
  • تدبیر امور جهان به دست خدای یگانه، دلیل بر توحید ربوبی+۱ آیه
  • حاکمیّت مطلق خدا، دلیل ربوبیّت او
  • خلقت انسانها از جانب خدا، از دلایل و نشانههای ربوبیّت یگانه او+۱ آیه
  • انحصار الوهیّت و معبود به حق، در ذات خدای یگانه+۲ آیه
  • افرینش انسان، دلیل وحدت الوهیّت در جهان هستی
  • صورتگری جنین انسان در رحم، نشانگر الوهیّت خدای یگانه+۱ آیه
  • سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۳ آیه
  • قرار داشتن جنین در پوشش سهگانه (شکم، رحم، بچهدان)
  • پیدایش و خلقت جنین، به تقدیر و فرمان خدا+۴ آیه
  • تحوّلات و رشد جنین در رحم مادر، دلیل یگانگی خدا
  • رشد جنین در رحم، با گذشت زمان+۱ آیه
  • جنین، دارای مراحل مختلف رشد در رحم+۴ آیه
  • نطفه، اغاز شکلگیری جنین در رحم+۵ آیه
  • تبدیل نطفه به علقه، از مراحل شکلگیری جنین+۳ آیه
  • رحم، بستر و محلّی مناسب برای جنین+۵ آیه
  • افرینش حوّا(علیها السلام)، از جنس ادم(علیه السلام)+۲ آیه
  • متاخّر بودن افرینش حوّا(علیها السلام)، از افرینش ادم(علیه السلام)+۲ آیه
  • پیدایش مردان و زنان فراوان، از ادم و حوّا(علیهما السلام)+۲ آیه
  • ادم(علیه السلام)، همسر حوّا(علیها السلام)+۲ آیه
  • حوّا(علیها السلام)، از جنس همسرش ادم(علیه السلام) و برابر با او در اصل خلقت و ویژگیهای انسانی+۲ آیه
  • خداوند، حاکم و فرمانروای مطلق هستی+۲ آیه
  • خلقت جنین و خارج شدن از رحم، بعد از پایان مراحل رشد، به قدرت خداوند+۱ آیه
  • افریده شدن حوّا(علیها السلام) از ادم(علیه السلام)، پس از افرینش وی+۲ آیه
  • خوردن گوشت انعام، مباح برای انسان+۱ آیه
  • تطوّر و تکامل تدریجی حیوانات، در تاریکی رحم
  • تطوّر و تکامل تدریجی انسان، در تاریکی رحم
  • خداوند، افریننده انسان، در رحم مادر+۲ آیه
  • افرینش انسان در رحم مادر، دارای مراحل متعدّد و تحت ربوبیّت خداوند
  • شکل گیری و تصویرگری جنین در رحم زنان، به مشیّت خداوند+۲ آیه
  • خداوند، صورت بخش انسانها در رحم+۲ آیه
  • چگونگی صورت بخشی انسان در رحم، بر اساس مشیّت الهی+۲ آیه
  • چهارپایان، مظهر رفاه و برخورداری از نعمتها
  • همگونی زن با مرد، در اصل خلقت+۵ آیه
  • زنان و مردان، افریده شده از حقیقت یکدیگر+۳ آیه
  • زن، دارای نقش مساوی با مرد، در گسترش نسل انسان+۵ آیه
  • حاکمیّت قانون زوجیّت، سنّتی الهی در نظام افرینش انسانها+۶ آیه
  • زوجیّت مرد با زن، به تدبیر الهی+۶ آیه
  • افرینش انسان به صورت زوج، از صنایع و خلقت خداوندی+۷ آیه
  • افرینش زوجین انسان از حقیقت واحد، جلوه ای از ربوبیّت خداوند+۱ آیه
  • بقای نسل انسان، از طریق زوجیّت به اراده الهی+۳ آیه
  • افرینش انعام و جفت قرار دادن انها، در خدمت منافع ادمی+۱ آیه
  • افرینش انعام به صورت نر و مادّه، جلوه قدرت خدا+۲ آیه
  • اعراض مشرکان از توحید، مورد پرسش توبیخی خداوند+۵ آیه
  • اعراض مشرکان از توحید، مورد پرسش توبیخی خداوند+۵ آیه
  • شرک، پنداری دور از حقیقت و مایه شگفتی+۵ آیه
  • وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۲ آیه
  • شکم مادران، محلّی مناسب برای زندگی جنین و تحوّلات ان
  • جهان افرینش، منبعی برای شناخت افریدگار ان
  • خداوند، افریننده انسان، در تاریکیهای سه گانه شکم مادر
  • توانایی خداوند به افرینش مخلوقات، در تاریکی و عدم نیاز او به نور و روشنایی، برای افرینش
  • رشد انسانها، در تاریکیهای مختلف شکم
  • تاریکیهای سه لایه مکان افرینش انسان، در درون شکم مادر
  • تعدّد مراتب ظلمت، در مقابل وحدت نور
  • ظلمت، دارای شدّت و ضعف
  • توانمندی بر خالقیّت و نیز مخلوق نبودن، از نشانه های معبود حقیقی
  • عبودیّت و پرستش، تنها سزاوار معبود حقیقی
  • اعراض کفرپیشگان مشرک، از توحید و یکتاپرستی
  • حوّا علیها السلام (همسر ادم) مادر نخستین بشر+۳ آیه
  • مالکیّت انسان بر انعام (شتر، گاو و گوسفند)، جلوه لطف خدا به انسانها
  • خلقت و افرینش مرد و زن از یک جنس (نفس)+۳ آیه
  • اعراض مشرکان از توحید، مورد پرسش توبیخی خدا+۵ آیه
  • خلقت انسان و برخورداری وی از قوای حسّی و بینایی و ادراکی، از نعمتهای الهی و موجب شکرگزاری در برابر خداوند+۱ آیه
  • همسر، نعمتی اعطایی از جانب خداوند به انسان و مقتضی شکرگزاری در برابر او+۱ آیه
  • بقای نسل انسان از طریق همسرداری، از نعمتهای الهی
  • زن و مرد، دارای نفس واحد انسانی+۳ آیه
  • خلقت زوج مردها، از نفس انسان+۵ آیه
  • حضرت ادم علیه السلام اصل نیاکان انسانها+۳ آیه
واژه‌ها