تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
خَلَقَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْها زَوْجَها وَ أَنْزَلَ لَکُمْ مِنَ الْأَنْعامِ ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ يَخْلُقُکُمْ فِي بُطُونِ أُمَّهاتِکُمْ خَلْقاً مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ فِي ظُلُماتٍ ثَلاثٍ ذلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمْ لَهُ الْمُلْکُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ «6»
خَلَقَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ: بيافريد شما را اى فرزندان آدم از تنى تنها که آدم عليه السلام باشد، ثُمَّ جَعَلَ مِنْها زَوْجَها: پس بيافريد از آن نفس، زن او را، يعنى حوا.
تنبيه: خلق آدم و حوا دو آيتى هستند دال بر وحدانيت و قدرت الهى که يکى عادت مستمره و ديگر عادت غير مستمره، زيرا معهود نيست که خلق زن از ضلع مرد، پس آيه دوم اقوى باشد در اکمال قدرت، و لذا آن را به لفظ «ثم» دال بر تراخى تا تنبيه باشد بر مباينت آن از آيه اولى به فضل و مزيت و تراخى در زيادتى کمال قدرت.
وَ أَنْزَلَ لَکُمْ مِنَ الْأَنْعامِ: و ايجاد نمود براى شما از چهار پايان، ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ: هشت صنف را که زوج يکديگرند، يعنى نر و ماده از شتر و گاو ميش و بز.
نکته: ذکر انزال تنبيه است بر آنکه نشو انعام به نبات، و نمو نبات به آب باران که سبب آنست از قبيل تسميه مسبب به اسم سبب.
يَخْلُقُکُمْ فِي بُطُونِ أُمَّهاتِکُمْ: مى‌آفريند شما را در شکمهاى مادران شما، خَلْقاً مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ: آفريدنى از پس آفريدنى، يعنى نطفه را علقه، علقه را مضغه، مضغه را استخوان، بعد گوشت به آن پوشاند، پس تسويه آن فرمايد بتدريج، فِي ظُلُماتٍ ثَلاثٍ: در سه تاريکى: ظلمت مشيمه، ظلمت رحم، ظلمت شکم، ذلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمْ: آنکه خلق اين اشياء کرده و مى‌کند خدائى است که پروردگار شما است، لَهُ الْمُلْکُ: مراور است پادشاهى مطلق بر جميع مخلوقات که لا زال و لا يزول است، لا إِلهَ إِلَّا هُوَ: نيست معبودى به حق مگر ذات يگانه او که سزاوار پرستش و ستايش باشد. فَأَنَّى تُصْرَفُونَ: پس کجا برگردانيده مى‌شويد از راه حق که توحيد است و ميل نمائيد به اشراک با وجود ظهور دلايل واضحه و حجج لامعه.
جلد 11 - صفحه 222